33 Pułk Piechoty

33 Pułk Piechoty (II RP)

Teren działań bojowych 33 Pułku Piechoty w latach 1919-1920

Formowanie

Jeszcze podczas rządów Rady Regencyjnej, rozkazem Sztabu Generalnego, utworzono 30 października 1918 Łomżyński Okręg Wojskowy z zadaniem zorganizowania pułku piechoty. 13 listopada, w Łomży, przystąpiono do formowanie Łomżyńskiego Okręgowego Pułku Piechoty. W połowie grudnia wcielono do pułku oddziałyPOW z obwodu łomżyńskiego i zorganizowano pierwsze dwa bataliony. Jednocześnie pułk okręgowy przemianowany został na 33 Pułk Piechoty. Kadrę pułku stanowili oficerowie Legionów Polskich oraz dawnych armii rosyjskiej i austriackiej. Szeregowi w znacznej części pochodzili z Polskiej Organizacji Wojskowej. Formowanie III batalionu ukończono dopiero w połowie maja 1919, po wcieleniu rekrutów z Ziemi płockiej.

W walce o granice

Okres formowania był jednocześnie dla pułku okresem pierwszych walk. Poszczególne kompanie i plutony rozbrajały niemieckie oddziały okupacyjne. W niektórych miejscowościach natrafiły na energiczny opór. Zginęli pierwsi żołnierze. W grudniu 1918 wysłano pod Lwów do walki z Ukraińcami kompanię ochotniczo-marszową w sile 200 „bagnetów”, dobrze uzbrojoną i wyekwipowaną. Nie wróciła ona już do pułku.

Ukończywszy formowanie, 1 i 2 sierpnia 1919 pułk wyjechał z Łomży i ostrołęki trzema transportami, na front litewsko-białoruski. I batalion przybył do miejscowości Lachowicze, zaś II i III bataliony do Mołodeczna. W pierwszym okresie najcięższe walki pułk prowadził na linii Dzisna – Orzechowo –Uszacz Kamień– .Lepel Działając w oddzielnych grupach operacyjnych 6 sierpnia jego I batalion zdobył, Kleck, a 23 sierpnia bataliony II i III Łużki i Plissę. We wrześniu pododdziały pułku organizowały wypady na Zaolchowie i Uszę. 16 października pułk prowadził działania obronne w rejonie Lepla , a od 19 do 21 października bronił Uszacza.


Dźwina – linii tej rzeki bronił pułk wiosną 1920

Pułk w natarciu

W składzie XV Brygady 8 DP uczestniczył w ofensywie nad Dźwiną. 4 listopada zdobył most na Uszy i opanował Uszacz. Po wyparciu Rosjan na wschodni brzeg Dźwiny pułk pełnił nad rzeka służbę w systemie czat. 20 stycznia 1920 broni odcinka obrony w rejonie Homla 3 maja w wypadzie na umocnioną pozycję rosyjską pod Podgajem i Krasnym zdobywa bolszewicki sztandar pułkowy. W kolejnych dniach stał na pozycjach obronnych nad Dźwiną w okolicy jeziora Turowla. Od 14 maja pułk prowadzi działania opóźniające. 2 czerwca rusza kontrofensywa z dawnych okopów niemieckich. Pułk organizuje akcję zaczepną w kierunku na Ruczaj, łamie obronę nieprzyjaciela pod Kaszycami i zdobywa mosty na Miadziołce. 4 czerwca pułk przełamuje obronę bolszewickiej 12 DS pod Świdnem, rozbija 105 pułk strzelecki i zmusza brygadę przeciwnika do ucieczki. Następnego dnia zdobywa Głębokie, a 6 czerwca Plissę. Udział w kontrofensywie kończy szturmem na wieś Borowe. Rosjanie powtórnie przeszli do ofensywy. 4 lipca 1920 pułk bronił się w rejonie Dregucze-Jelnia, a wycofał się dopiero zagrożony okrążeniem przez kawalerię Gaj-Chana. Prowadził działania opóźniające pod Widzami i nad Bugiem w rejonie Małkini. W tym czasie batalion zapasowy pułku bronił Łomży. Po walkach nad Bugiem pułk wycofywał się w kierunku Warszawy. W okresie polskiej kontrofensywy pułk bronił przedpola Warszawy. Wziął udział w przeciwnatarciu pod Ossowem i Leśniakowizną. Po pościgu w kierunku granicy niemieckiej, przerzucony do Małopolski Wschodniej, stoczył tam 15 września 1920 swój ostatni wielki bój, forsując Gniłą Lipę pod Bursztynem i ponosząc duże straty straty. Walczył jeszcze w ramach 6 Armii, a 17 października brał udział w zdobyciu Lubara nad Słuczą.

Pułk w okresie pokoju

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych) Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny. W okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy.

W kampanii wrześniowej

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 18 Dywizja Piechoty walczącej w ramach .SGO „NAREW” Po rozbiciu dywizji pod Zambrowem 12-13 września resztki pułku, które wyrwały się z okrążenia działały do 2 października w rejonie leśniczówki Giełczyn w północnej części Czerwonego Boru. Po zajęciu okolicy przez Armię Czerwoną oddział przeszedł do konspiracji.

1 kompania batalionu marszowego 33 pp w składzie Zgrupowania „Brześć” walczyła między innymi w obronie Tywierdzy Brzeskiej

Żołnierze pułku

Dowódca Pułku:

  • płk Bronisław Kapliński – (13 XI 1918 – 10 I1919)

  • mjr Stefan Wyspiański – (do 21 XII 1919)

  • ppłk Jan Sandecki – (do 17 V 1920)

  • ppłk Jerzy Sawa-Sawicki (do zakończenia działań wojennych)

  • ppłk Michał Pakosz (18 III 1923 – 13 XI 1926 → dowódca 1Pułk Piechoty Legionów
  • ppłk dypl. Lucjan Stanek (1939)

Oficerowie:

Obsada personalna we wrześniu 1939

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Lucjan Stanek

  • I batalion – mjr Stanisław Wyderka

  • II batalion – mjr Władysław Święcicki

  • III batalion – mjr Józef Sikora

  • pluton artylerii piechoty – kpt. Zygmunt Branicki

8 października 2009, w wieku 104 lat, zmarł porucznik Stanisław Dardziński – najstarszy żołnierz 33 Pułku Piechoty. Jego ciało pochowano na cmentarzu katedralnym w Łomży.

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

ppor. Mieczysław Biały
por. Gwidon Bursa
plut. Jan Duchnowski
ppor. Marian Frydrych
plut. Mikołaj Górak
plut. Julian Karczewski
plut. Walenty Kielar
sierż. Jan Kubicki
ppor. Stanisław Latour
st. sierż. Tadeusz Marek
ppor. Włodzimierz Michałowski
kpt. Anatol Minkowski
st. sierż. Władysław Muszyński
pchor. Lucjan Orlowski
ppłk Jerzy Sawa-Sawicki
ppor. Jerzy Skoryna
st. sierż. Józef Staszewski
por. Zdzisław Świątkowski
ppor. Tadeusz Tabaczyński
sierż. Mieczysław Walczak
plut. Fabian Wądołowski
plut. Aleksander Wesołek
sierż. Józef Wróblewski
kpt. Faustyn Zaas
ppor. Wacław Zdrojewski

Symbole pułkowe

Sztandar

Sztandar ufundowało społeczeństwo ziemi łomżyńskiej. Wręczył go pułkowi 30 sierpnia 1925 w Łomży prezydent RP Stanisław Wojciechowski. Na sztandarze widnieją między innymi nazwy i daty głównych bitew pułku, oraz herb miasta Łomży.

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 4, poz. 31 z 12 lutego 1929 roku. Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego pokrytego granatową emalią z żółtym obramowaniem. Ramiona krzyża połączone są srebrnym wieńcem laurowym. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały pułku 33 P.P. J.P. W środku odznaki orzeł wz. 1919. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wymiary: 38×38 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa.

Opracowała Redakcja Serwisu w składzie Mariusz Patalan, Henryk Sierzputowski, Jerzy Smurzyński na podstawie link poniżej:

http://pl.wikipedia.org/wiki/33_Pu%C5%82k_Piechoty_(II_RP)

 

3805 Ogólnie 1 Dziś
  
 

8 Komentarzy

  1. maciek
    21 listopada 2011  16:34 przez maciek Odpowiedz

    Z Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej pobrałem Książkę "33 Puk Piechoty i jego szlak bojowy w latach 1919-1920" Otrzymałem pozwolenie na jej publikację na łamach naszego serwisu. Na początek jednak wstawię na podstawie opracowania z Wikipedii historię 33 P.P.
    Następnie będzie publikowana w/w książka.

  2. 21 listopada 2011  19:53 przez admin Odpowiedz

    Świetna informacja kolego redaktorze :)

  3. 21 listopada 2011  19:56 przez Szymon Odpowiedz

    Super! Czekam z niecierpliwością...

  4. 22 września 2016  13:25 przez Zbigniew Odpowiedz

    Mój Dziadek Władysław Dzięgielewski służył w tym pułku jako oficer rezerwy. Mam nawet stosowne legitymacje, zaświadczenia. Jak coś mogę podesłać skany.

    Zbigniew Dzięgielewski - wnuk

    • 29 września 2016  20:42 przez Mariusz Patalan

      Panie Zbigniewie, jeżeli nie będzie to problemem to oczywiście mile widziane będzie przesłanie nam skanów na adres: historialomzy.pl@wp.pl

  5. 23 kwietnia 2017  21:44 przez Karolina Odpowiedz

    Mój stryj Józef Świderek był starszym sierżantem 33 pułku piechoty w Łomży :)

    • 10 września 2017  21:11 przez Maciej

      Mój dziadek też, starszy sierżant Zenon Jurkiewicz , opowiadał mi że do zimy w czerwonym borze się trzymali , i że jak niemcy wychodzili z Łomży to ją na krótko przed wejściem sowietów zajeli , i zastrzelił wtedy niemca.

  6. 7 listopada 2017  15:25 przez Bogna Odpowiedz

    Mój dziadek, Piotr Kalinowski był sierżantem w 33 Pułku, chyba szefem kompanii. Zmarł w 68 i niewiele pamiętam z opowieści. Coś o 20 roku , potem o 39 pod Nowogrodem i o AK gdzieś w okolicach Rutek. Dziadek został pośmiertnie awansowany. Ja mam tylko jakieś kiepskie zdjęcia. Babcia czasem wspominała przedwojenne bale organizowane przez pułk.

Zostaw komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany.