Działalność żydowskich stowarzyszeń gimnastyczno-sportowych w Łomży do 1941.(2)

Sekcja piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Makabi”

Zasady gry w piłkę nożną przybliżyli łomżanom stacjonujący w Łomży legioniści. W latach 1917–1918 łomżanie z ciekawością obserwowali rozgrywki w nowych dyscyplinach, nieznanych dotychczas na terenie Łomży. Dyscyplinami tymi były piłka ręczna (szczypiorniak) i piłka nożna. Ich zasady przybliżyli mieszkańcom Łomży polscy wojskowi, którzy uczyli się ich w przerwach podczas działań frontowych I wojny światowej w okolicach Polskiej Góry na Wołyniu. W szeregach legio-nowych znaleźli się piłkarze z znanych klubów Małopolski: z lwowskiej „Pogoni” i „Czarnych” oraz krakowskiej „Cracovii” i „Wisły”. „Wiarus” poinformował o po-siadaniu wyekwipowanych drużyn piłkarskich przy 1., 4., 5. pułku piechoty, 1. pułku artylerii i 2. pułku ułanów oraz o posiadaniu przez nie własnych boisk. Istniała też wspólna drużyna nazywana „Legią” (Lewicki 1929: 13; Pomarański 1931: 24; „Wiarus” 1933, nr 18: 403; „Wspólna Praca” 1917, nr 10 i 11: 107, nr 12, 13: 123, nr 15: 151). Mecze rozgrywali między sobą stacjonujący w Łomży, a później także internowani przez Niemców w łomżyńskich koszarach legioniści polscy. Jerzy Gór-ko poinformował o pokazowych piłkarskich spotkaniach rozgrywanych w Łomży przez oficerów i żołnierzy 4. Pułku Piechoty Legionów Polskich (Górko 2010: 10; Pestka 1998: 12, 13). W 1917 r. „Wspólna Praca” poinformowała, że z bardzo dużym zainteresowaniem oglądano mecze piłki nożnej, które odbywały się na „boisku footbalowym” przy ulicy Nowogrodzkiej. Nie udało się uzyskać informacji o dokładniejszej lokalizacji tego boiska. Przeciwnikami 4. Pułku Piechoty Legionów Polskich stacjonującego w Łomży był 5. p. p. Legionów oraz 1. Pułk Ułanów. 20 V 1917 r. odbył się mecz między drużyną 4. p. p. umieszczoną w Łomży po dyslokacji z Zegrza, a 1. pułku ułanów. Wygrała drużyna 4. p. p., nieznany jest wynik tego meczu. „Wspólna Praca” oceniła, że

Drużyna ułanów, choć młoda, wykazuje bardzo dobry materiał, dużą zaciętość w obronie i szybkość ataku, brak jej jednak jeszcze zgrania i tej rutyny, którą czwartacy po wielu publicznych machach już posiadają. Publiczność dopisała bardzo licznie, biorąc żywy udział w perypetiach gry i mimo woli snując refleksje „że ci sami młodzi foottbaliści dwa lata z górą inną „grę” toczyli w śmiertelnym ogniu dział i karabinów, do tej zaś sportowej gry zaprawiać się najpierw zaczęli na froncie tuż za okopami. („Wspólna Praca” 1917, nr 10 i 11: 107).

17 VII 1917 r. w meczu miejscowej ligi grali juniorzy z 4. p. p. i 5. p. p. stacjonującym w Różanie i Zegrzu. Zwyciężyła stosunkiem goli 3 : 2 drużyna 4. p. p. Ko-respondent „Wspólnej Pracy” poinformował, że „Przebieg gry interesujący. Da się zauważyć brak zainteresowania tym sportem, wśród miejscowej publiczności, której mimo niskich cen wstępu i pięknej pogody było bardzo mało” („Wspólna Praca” 1917, nr 12, 13: 123). 5 VIII 1917 r. w meczu rewanżowym między drużynami 4. p. p. a 5. p. p. zwyciężyli juniorzy 4. p. p. („Wspólna Praca” 1917, nr 15: 151). Za wstęp na te widowiska sportowe pobierano niską opłatę. W następnych latach, do 1925 r., do czasu zbudowania stadionu 33. p. p. w Łomżycy rozgrywano mecze piłki nożnej na nadnarwiańskich łąkach nazywanych pulwami (Dobroński 1983: 211; Pestka 2000: 10, 11; Pestka 1998: 12; Stupakowski 1972).
Legionista, Władysław Kęsik we wspomnieniach ze Szczypiorna i Łomży za-mieścił zdjęcia i informacje dotyczące nauki tańca, codziennego uprawiania gimnastyki i sportowych gier zespołowych. Szczególnym powodzeniem cieszyły się prawie codzienne mecze szczypiorniaka. W roli kibiców występowali internowani legioniści, niemieccy żołnierze oraz niemieckie sanitariuszki. Kierownikiem „Koła racjonalnego rozwoju fizycznego”, w ramach którego ta aktywność się odbywała, był wachmistrz Świderski z 1. pułku ułanów. Społeczność żydowska, która w tych latach stanowiła liczniejszą część mieszkańców miasta z tych przykładów uczyła się zasad nowych dyscyplin (Kęsik 1936 : 20, 73, 78, 81, 82, 86; Snopko 2008: 235–237).
Franciszek Grochocki na łamach „Przeglądu Łomżyńskiego” z 1932 r. poinformował, że po 1918 r. w Łomży: „przy 33 p. p. powstaje drużyna piłki nożnej «Piechur», jako przeciwnicy organizują się «Strzelec» i «ŻKS Makabi»” („Przegląd Łomżyński” 1932, nr 10: 5, 6, 7). W 1928 r. zorganizowany został Łomżyński Klub Sportowy. Rafał Wszędyrówny o powstaniu ŁKS informował: „Trudno określić datę, ale gdzieś w 1928 r.”. „Poprzednie nazwy brzmiały: „Strzelec”, „Łomżynianka”, później ŁKS( Stupakowski 1972).
2 II 1923 r. urządzono w sali „Reduty” uroczyste spotkanie członków i sympatyków „Makabi”. Na spotkaniu tym powołano oddział koszykówki oraz piłki nożnej. Szkolenie w tych dyscyplinach odbywało się pod kierunkiem sprowadzonego z Płocka komendanta Zeligmana. Piłka nożna była grą, która stała się najpopularniejszą dyscypliną sportową w klubie. Uatrakcyjniała programy festynów i świąt, piłkarze „Makabi” brali udział w rozgrywkach o mistrzostwo Łomży, okręgowego związku piłki nożnej, w meczach towarzyskich z drużynami z Łomży i innych miast, w rozgrywkach o puchar „Przeglądu Łomżyńskiego” w 1935 r., wchodzili w skład reprezentacji Łomży w meczach z reprezentacjami i innych miast i klubów. Henryk Pestka informuje o graniu w latach 1919–1924 w piłkę nożną w „Makabi”, „Strzel-cu”, w Uczniowskim Klubie Sportowym przy Gimnazjum im. Ks. Piotra Skargi i Ż
ydowskim Uczniowskim Klubie Sportowym przy Gimnazjum dr. Szymona Goldlusta. W 1923 r. bardzo obiecująco zapoczątkowała działalność sekcja piłki nożnej. Po pierwszym meczu z drużyną 33. pułku, który stacjonował w Łomży, „Makabi” wywarła dobre wrażenie na kibicach. Wprawdzie wynik był 1 : 2 na korzyść 33. pułku, ale zawodnicy z „Makabi” pokazali dobrą grę. Drugi mecz odbył się w Ostrołęce. Rozegrano mecz z drużyną żydowskiego oddziału sportowego „Narew”, z udziałem polskich ułanów. Sytuacja się odmieniła. Gra zakończyła się wynikiem 1 : 4 na korzyść drużyny „Makabi”. W grze wyróżnili się szczególnie: M. Platin, Kania, Mizrach, Jastrząb, Kafar (grał ze złamaną ręką) i inni (Lewiński 1952: 202; Pestka, 1983: 14, 15, 16, 22).

Tab. V. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1923 r.
tablica-5
Źródło: Lewiński 1952: 202; Pestka 1983: 14, 15, 16, 22 (pierwsza cyfra wyniku jest liczbą bramek zdobytą przez drużynę „Makabi” Łomża); wywiad z T. Mrozek z Ostrołęki2.

F. Grochocki poinformował, że w 1925 r. rozegrano mecz „Żydowskiego Klubu Sportowego Makabi” z klubem „Strzelec”. Zakończył się on remisem 1 : 1 oraz o meczu wygranym wynikiem 1 : 0 z „Żydowskim Uczniowskim Klubem Sportowym”. Mecze te rozegrano w Łomży. Brak jest informacji o dokładnych datach ich odbycia. 12 V 1925 r. w Czerwonym Borze, w meczu między żydowską reprezentacją Łomży a Ostrołęki zwyciężyli zawodnicy z Ostrołęki rezultatem 1 : 0. 12 VII 1925 r. żydowska reprezentacja Łomży wygrała w Zambrowie wynikiem 2 : 0 z „Amatorami” z Ostrołęki. 2 VIII 1925 r. drużyna „Żydowskiego Klubu Sportowego” z Łomży wy-grała w Kolnie wynikiem 8 : 0 z miejscową reprezentacją miasta. W VIII 1925 r. mecz z drużyną „Amatorów” w Ostrołęce zakończył się wynikiem remisowym 1 : 1 (Grochocki; „Wspólna Praca” 1925, nr 10: 7; nr 14: 7; nr 16: 6; 17: 5; wywiad z T. Mrozek z Ostrołęki).

Tab. VI. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1925 r.
tablica-6
Źródło: Grochocki; „Wspólna Praca” 1925, nr 10: 7; nr 14: 7; nr 16: 6; nr 17: 5; wy-wiad z T. Mrozek z Ostrołęki.

W 1926 r. zespół piłki nożnej łomżyńskiej „Makabi” pokonał w Łomży wynikiem 3 : 0 drużynę „Strzelca” Łomża. W meczu rewanżowym rozegranym również w Łom-ży wygrał 4 : 1 „Strzelec”. W meczu rozegranym 18 VII między reprezentacją Ostro-łęki a reprezentacją złożoną ze „Strzelca” i ŻKS z Łomży wygrała łomżyńska drużyna wynikiem 1 : 0. W kolejnych meczach między tymi zespołami uzyskano w Łomży wynik 5: 3 na korzyść reprezentacji Ostrołęki i w Ostrołęce wygrali zawodnicy z Łomży wynikiem 5 : 0. W meczu ŻKS „Makabi” z „Amatorami” z Ostrołęki w Czerwo-nym Borze wygrało „Makabi” rezultatem 5 : 2 (Grochocki; Pestka 1998: 15; „Wspólna Praca” 1926, nr 19: 6).

Tab. VII. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1926 r.

tablica-7

Źródło: Grochocki; Pestka 1998: 15; „Wspólna Praca” 1926, nr 19: 6.

W 1927 r., mimo trudności organizacyjnych i finansowych, klub uczestniczył w życiu sportowym miasta. Sytuacja ta skutkowała jednak słabym poziomem sportowym zespołów klubowych. 3 VIII 1927 r. „Makabi” przegrała mecz piłki nożnej z „Łomżynianką” aż 6 : 0. Korespondent „Wspólnej Pracy” stwierdził, że „nie było żadnej przyjemności patrzeć jak „Łomżynianka” prawie bez wysiłku dawała jeden gol po drugim” (Grochocki; „Wspólna Praca” 1927, nr 6: 14). „Wspólna Praca” z 1927 r. bardzo krytycznie oceniła pracę treningową w klubie żydowskim („Wspólna Praca” 1927, nr 6: 14). „Przegląd Sportowy” z 1927 r. poinformował o zdecydowanej przewadze „Łomżynianki” i dobrej grze jej zawodników: Stańczuka i Gosiewskiego oraz wyróżnił dobre sędziowanie arbitra Pektyna („Przegląd Sportowy” 1927, nr 37: 6). „Łomżynianka” grała z kilkoma rezerwowymi w składzie drużyny. „Echo Szkolne” z 1927 r. oprócz wymienionych w „Łomżyniance” wyróżniło grę bramkarza Bosowskiego, a w klubie żydowskim Ratnera. Jako słabą oceniło grę Garbarskiego, bramkarza „Makabi”. Pismo to podkreśliło zasługi Stańczuka grającego na pozycji prawego łącznika. Strzelił on z karnego pierwszą bramkę w szóstej minucie gry. Piłka wpadła do bramki tuż pod poprzeczką. Dalsze 5 bramek też były dziełem tego gracza („Echo Szkolne” 1927, nr 2: 13). „Wspólna Praca” z 1927 r. poinformowała, że „po dawnym «ŻKS» zostały tylko szczątki; jest kilku dobrych graczy, ale drużyna jako całość słaba” („Wspólna Praca” 1927, nr 6: 14, nr 8: 10, 11 12). F. Grochocki poinformował, że w 1927 r. łomżyńskie drużyny rozegrały ogółem 15 meczów. W rozgrywkach w Łomży i poza miastem uczestniczyło 5 drużyn łomżyńskich. Były nimi: drużyna działająca przy Gimnazjum im. ks. Piotra Skargi, drużyna przy 33. p. p.; drużyna Szkoły Mierniczej, drużyna „Klubu Sportowego Łomżynianka” i drużyna „Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego Ma-kabi”. Najlepsze wyniki w rywalizacji 5 drużyn piłkarskich Łomży w 1927 r. osiągnęła „Łomżynianka” („Echo Szkolne” 1927, nr 5: 20, 21, 22; Grochocki: 105).
12 VII 1928 r. „Makabi” Łomża pokonało w Ostrowi Mazowieckiej reprezentację tego miasta wynikiem 5 : 3. 15 VII 1928 r. mecz z „Łomżyńskim Klubem Sportowym” sędzia zakończył przy stanie wyniku 0 : 0. Powodem było pęknięcie piłek do gry i brak innych na zmianę (Grochocki). 29 VII 1928 r. łomżyńskie „Makabi” pokonało w Kolnie miejscową reprezentację wynikiem 4 : 1. Drugi mecz z kolneńską drużyną przegrało 3 : 0 walkowerem z powodu nie przyjechania na mecz. 14 VIII 1928 r. „Makabi” wygrała mecz z ŁKS Łomża 1 : 0. Mecz został przerwany, lecz redaktor „Echa Szkolnego” z tego roku nie zamieścił informacji, co było tego powodem. Poinformował tylko, że „nie odznaczył się piękną grą współzawodników” (Grochocki; „Echo Szkolne” 1928, nr 7: 15; „Przegląd Sportowy” 1928, nr 34: 6). W sierpniu 1928 r. „Makabi” w wyjazdowym meczu z drużyną Ostrowi Mazowieckiej przegrała stosunkiem bramek 5 : 3. W jednym z ostatnich meczów sezonu Żydowski Klub Sportowy „Makabi” przegrał 3 : 0 walkowerem mecz z ŁKS. Zawodnicy „Makabi” nie sta-wili się na mecz (Grochocki; „Przegląd Sportowy” 1928, nr 37: 5; nr 49: 5). W Zambrowie „Makabi” wygrało mecz z drużyną
71. p. p. wynikiem 3 : 1. Gole zdobyli:

Garbarski, Jeleń i Wiszniewski. W Grajewie z reprezentacją Grajewa przegrała 2 me-cze wynikiem 3 : 0 i 5 : 0. Według rankingu drużyn piłki nożnej w nieoficjalnych mi-strzostwach Łomży na rok 1928 prowadzonym przez Franciszka Grochockiego I miej-sce zajął Łomżyński Klub Sportowy, który rozegrał 9 meczów, nie przegrał żadnego z nich, 2 mecze zremisował. Zdobył w tych meczach 37 goli i 13 stracił. Drugie miejsce zdobyło ŻTGS „Makabi”. Grało 6 meczów, zdobywając 12 goli i tracąc 16. Trzecie miejsce zajęła drużyna „WKS 33 p. p.”, który rozegrali tylko 3 mecze z ŁKS, zdobywając 6 goli i tracąc 16. Kolejne miejsca zdobyła nowo utworzona drużyna „Olimpia”, która wygrała mecz z rezerwą ŁKS wynikiem 5 : 0 oraz ŁKS II („Echo Szkolne” 1928, nr 9: 18; Grochocki: 87; „Stadion” 1929, nr 4: 14).

Tab. VIII. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1928 r.

tablica-8

Źródło: „Echo Szkolne” 1928, nr 9: 18; Grochocki; Pestka 2000: 13; „Przegląd Sportowy” 1928, nr 34: 6; nr 37: 5; nr 49: 5; „Stadion” 1929, nr 4: 14.

W lipcu 1929 r. Żydowski Klub Sportowy „Makabi” poniósł porażkę 5 : 0 w meczu z Łomżyńskim Klubem Sportowym. W drużynie ŁKS grało 2 rezerwowych. Gra zawodników była bardzo dynamiczna, pod bramką ŻKS było wiele ciekawych akcji. Dla ŁKS strzelili po 2 bramki Cieśluk i Sierzputowski, 1 Grochocki. Wyróżnili się także pomocnicy Suchocki i Arasimowicz oraz bramkarz Samełko. W ŻKS wyróżnił się w ataku Jeleń, a w obronie Radner i Dziubkiewicz. Sędziował dobrze Leon Pfeffer („Przegląd Sportowy” 1929, nr 42: 5; 1934, nr 42: 5).
2 VIII 1931 r. Żydowski Klub Sportowy „Makabi” Łomża wygrał mecz piłki nożnej z „Makabi” Łomżyca wynikiem 5 : 0. Bramki strzelił Jeleń i Stolarczyk (Gro-chocki; „Przegląd Sportowy” 1931, nr 69 z 29 VIII, s. 4). W meczu „Makabi” z drużyną „33 p. p.” wygrali wojskowi wynikiem 7 : 0. Bramki strzelił Dobrowolski. Sędzia Marian Ouindt nie odgwizdywał spalonych. Nie wiodło się „Makabi” także w innych meczach tego sezonu z wojskowymi. Wszystkie mecze kończyły się na korzyść woj-skowych wynikami: 10 : 2, 6 : 2, 2 :1, 2 : 0. W pojedynkach z „Makabi” Ostrołęka korzystniejsze wyniki osiągano na boisku w Łomży. Z 3 meczów tego sezonu z tym przeciwnikiem 2 mecze przegrało łomżyńskie „Makabi”, jeden wynikiem 3 : 1. Wy-grało tylko 1 wynikiem 2 :1 (Grochocki). 29 VIII 1931 r. łomżyńskie „Makabi” uległo wynikiem 2 : 0 drużynie 33. p. p. Zespół żydowski wzmocniony został 3 obcymi za-wodnikami z Grajewa i Ostrołęki. Dla wojskowych bramki zdobył Dobrowolski, który dobrze rozgrywał akcje z Bończykiem. Wyróżnił się także Długołęcki, który skutecznie rozbijał wszelkie akcje ataku biało-niebieskich. Sędzia, Marian Quindt nie odgwizdywał spalonych (Grochocki; „Przegląd Łomżyński” 1931, nr 28: 4).
W 1931 r. w meczu Żydowskiego Klubu Sportowego „Makabi” z drużyną „33 p. p.” zwyciężyła drużyna wojskowych 2 : 0. Drużyna „Makabi” grała wzmocniona 3 graczami z Grajewa i Ostrołęki. Bramki strzelił Dobrowolski z dobrych zagrań Bończyka („Przegląd Łomżyński” 1931, nr 28: 4).

Tab. IX. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1931 r.

tablica-9Źródło: Grochocki; Pestka 2000: 13; „Przegląd Łomżyński” 1931, nr 28: 4; „Przegląd Sportowy” 1931, nr 69: 4; wywiad autora z T. Mrozek z Ostrołęki.

W pierwszym meczu sezonu w 1932 r. „Makabi” zremisowała z drużyną 33. p.p. wynikiem 1 : 1. Najlepszym zawodnikiem na boisku był Bończyk z 33. p.p. („Przegląd Sportowy” 1932, nr 35: 5).W jednym z pierwszych meczów sezonu w 1932 r. „Makabi” Łomża wygrała z drużyną „WKS 33 p. p.” wynikiem 3 : 2. „WKS 33 p. p.” grał w eksperymentalnym składzie i był na etapie kompletowania zespołu do rozgrywek („Przegląd Łomżyński” 1932, nr 32: 11, 12). 28 VI 1932 r. w meczu między tymi drużynami zespół „WKS 33. p. p.” uzyskał wynik 15 : 0. Gole dla wojskowych zdobyli: Bończyk (8), Boblewski (4), Cholewiński (2) i Pietrus (1). Nie jest znana przyczyna tak wysokiej porażki (Grochocki). W sierpniu 1932 r. zespół „Makabi” odniósł wynikiem 2 : 1 zwycięstwo w meczu z „Gwiazdą” Łomża. Nie przyszło jednak ono łatwo. Do przerwy utrzymał się wynik 0 : 0. Dopiero w pierwszych minutach 2 połowy „Makabi” udało się strzelić 2 gole. „Gwiazda” uzyskała gola z karnego za faul na polu bramkowym. Mecz oglądało ponad 1500 osób. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1932, nr 34: 9). W sierpniu 1932 r. „Makabi” zremisowało w Łomży, wynikiem 1 : 1 z „Hapoelem” Ostrołęka. Poziom gry był słaby. Na mecz przybyły jednak tłumy kibiców, którzy podzieli się na zwolenników Łomży i Ostrołęki. Mecz sędziowało nieporadnie 3 sędziów, po-zwalając zawodnikom na łamanie przepisów (Pestka 2000: 17, 18; „Przegląd Łomżyński” 1932, nr 32: 11; nr 35: 5; nr 34: 9; nr 69: 4). W sierpniu 1932 r. „Makabi” wygrała wynikiem 2 : 1 z łomżyńską „Gwiazdą”. Pierwsza połowa meczu zakończyła się wynikiem bezbramkowym. „Makabi” atakowała, lecz nie mogła pokonać obrony „Gwiazdy” i dobrze grającego bramkarza. „Gwiazda” utrzymywała przez znaczny czas gry pod koniec meczu przewagę. Nie spowodowało to jednak sukcesu bramkowego. W drugiej połowie meczu „Gwiazda” zdobyła gola z rzutu karnego za faul na polu bramkowym. Uzyskany wynik publiczność uznała za sukces Gwiazdy”. „Makabi” uznawano za najmocniejszy żydowski zespół piłki nożnej w Łomży. Mecz obserwowało ponad 1500 kibiców. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1932, nr 34: 9). We wrześniu 1932 r. „Makabi” rozegrała w Łomży mecz z „Hapoelem” Ostrołęka. Zakończył się on wygraną „Makabi” stosunkiem bramek 6 : 1. „Hapoel” grał wzmocniony 3 graczami z ostrołęckiego klubu „Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej”. Spowodowało to komentarz w „Przeglądzie Łomżyńskim” z 1932 r. o niezgodności programu z postępowaniem tej organizacji. Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej bowiem reprezentowało postawę antysemicką. Zdecydowaną przewagę w meczu miała „Makabi”. Bramki dla „Makabi” strzelili: Blumowicz (2), Goldberg (2), Jeleń I (1) i Jeleń II (1). Sędziował Leon Samełko („Przegląd Łomżyński” 1932, nr 37: 11). W kolejnym meczu rozegranym w Ostrołęce między tymi drużynami, na początku X „Makabi” uzyskała wynik 4 : 1. Bramki dla „Makabi” zostały zdobyte w pierwszej połowie meczu. W 2 połowie „Makabi” ograniczyło się głównie do gry defensywnej. Bramki zdobył Jeleń II (2), Jeleń I (1) i Blumowicz (1). Sędziował Leon Samełko. Był to czwarty wygrany mecz „Makabi” w tym sezonie z „Hapoelem” Ostrołęka („Przegląd Łomżyński” 1932, nr 41: 11). W październiku 1932 r. w łomżyńskim derby między Żydowskim Towarzystwem Sportowo Gimnastycznym „Makabi” a Łomżyńskim Klubem Sportowym w meczu o mistrzostwo
Łomży zwycięstwo wynikiem 3 : 2 odniósł zespół ŁKS. Mecz wywołał duże zainteresowanie łomżan. „Przegląd Łomżyński” z 1932 r. zamieścił na swoich łamach skład drużyn i dokładną relację z meczu. W ŁKS grali: Samełko I, Geniszewski, Kowalik, Cieśluk, Wszędyrówny, Rysiak, Stefanek, Suchocki, Goss, Antkowiak, Kwiek. „Makabi” reprezentowali: Cybulski, Brzozowski, Kornecki, Frydman, Garbarski, Ołtarz, Echt, Blumowicz, Ołtarz, Jeleń I, Jeleń II i Dunowicz. Gole strzelili: Antkowiak (2), Goss, Garbarski, Blumowicz po jednej. Wyróżnił się Wszędyrówny z ŁKS, który tzw. krótkim kryciem uniemożliwił najlepszemu graczowi biało-niebieskich Jeleniowi I możliwość zagrażania bramce. W „Makabi wyróżnili się: napastnicy – Jeleń I i Jeleń II, Frydman, Kornecki i bramkarz Cybulski. ŁKS nie wykorzystał przewagi w grze do zdobycia większej liczby goli. W trzeciej minucie jednego gola dla biało-czerwonych zdobył Goss. W 31 minucie gola dla biało-niebieskich po błędzie Samełki na bramce zdobył Garbarski. Drugiego gola dla ŁKS zdobył Antkowiak. Do przerwy utrzymał się wynik 2 : 1. Po przerwie Blumowicz wyrównuje wynik meczu wykorzystując błąd bramkarza na 2 : 2. Pomógł mu w tym Jeleń II, celnie wybijając piłkę z kornera. Dobrze rozgrywał piłkę na polu gry „Ma-kabi” Suchocki. Braki kondycyjne na wskutek służby wojskowej nie pozwoliły mu w pełni wykorzystać swoich możliwości. W trzydziestej dziewiątej minucie Antkowiak silnym strzałem zdobył bramkę i ustalił końcowy wynik meczu. Gra odbywała się w szybkim tempie mimo bardzo mocnego wiatru. Sędziował Leon Pfeffer. Mecz oglądało ponad 500 osób („Przegląd Łomżyński” 1932, nr 42: 11, 12; Wszędyrów-ny). Wojskowi natomiast przegrali z „Makabi” 2 : 3. W związku z takimi wynikami tytuł nieoficjalnego mistrza Łomży przypadł dla ŁKS. „Przegląd Łomżyński” z 1932 r. ocenił w rywalizacji drużynę „WKS 33. p. p.” na drugim miejscu w Łomży jako zespół „o niestałym, płynnym składzie, drużynę o bardzo dobrej kondycji fizycznej, którą pokrywa braki fizyczne i brak racjonalnego treningu”. Na dalszych miejscach wymienił drużynę Straży Ogniowej „Zorza” z Łomżycy i na czwartym miejscu „Makabi” z Łomży. Drużyna „Zorzy” w ocenie redaktora „Przeglądu Łomżyńskiego” z 1932 r. przeważała nad „Makabi” z Łomżycy wytrzymałością i ambi-cją w grze, grała bardzo ostro, nawet brutalnie, ale uchodziło jej to dzięki pobłażliwości sędziów. Na kolejnej pozycji ocenił drużynę robotniczego klubu „Gwiazda” „technicznie i taktycznie jeszcze słabą, lecz usilnie trenującą z myślą o lepszej przy-szłości”. Na ostatnim miejscu ocenił drużynę „Makabi” z Łomżycy, która wzmocniona nawet zawodnikami „Zorzy” przegrała z drużyną 33. p. p. wynikiem 15 : 0. Kluby „Zorza” i „Makabi” z Łomżycy posiadały wyłącznie sekcje piłki nożnej i funkcjonowały tylko od wiosny do jesieni. Zimą nie wykazywały żadnej aktywności sportowej. W 1932 r. w miejskiej rywalizacji drużyn piłki nożnej brały udział 4 kluby z Łomży i 2 z Łomżycy. Z łomżyńskich klubów tylko ŁKS był zgłoszony do rozgrywek „Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej” („Przegląd Łomżyński” 1932, nr 29: 8; nr 32: 11; nr 34: 9; 1933, nr 3: 11; Wszędyrówny).

Tab. X. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Maka-bi” w Łomży w 1932 r.

tablica-10Źródło: Grochocki; Pestka 2000: 13; „Przegląd Łomżyński” 1932, nr 29: 8; nr 32: 11, 12; nr 34: 9; nr 37: 11; nr 41: 11; nr 42: 11, 12; 1933, nr 3: 11; „Przegląd Sportowy” 1932, nr 35: 5; nr 69: 4; Wszędyrówny; wywiad z T. Mrozek z Ostrołęki.

7 V 1933 r. „Makabi” uzyskała remis wynikiem 1 : 1 z Łomżyńskim Klubem Sportowym (Wszędyrówny). 13 V 1933 r. w sobotę w meczu między żydowskim klubem „Makabi” a „Żydowskim Robotniczym Klubem Gwiazda” zwyciężyli „makbyści” wynikiem 4 : 0. Sędziował por. Kaja („Przegląd Łomżyński” 1933, nr
21: 12). 20 V 1933 r. w sobotę na stadionie 33. p. p. odbył się mecz między drużyną p. p. a zespołem łomżyńskiego „Makabi”. Przez cały mecz przewagę mieli wojskowi, byli też lepiej przygotowani technicznie. Odnieśli zwycięstwo stosunkiem bramek 5 : 0. Mecz obserwowało około 1000 widzów. Sędziował Leon Samełko („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 24: 12). W czwartek, 1 VII na stadionie 33. p. p. odbył się mecz między drużyną 18 kompanii telegraficznej z Piątnicy a „Makabi” Łomża. Zwyciężyła „Makabi” stosunkiem goli 4 : 2. Gra była nieciekawa, na niskim poziomie sportowym. Sędzia usunął 2 graczy „Makabi” z boiska. Sędziował Leon Samełko („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 24: 12). 17 i 18 VI 1933 r. gościła w Łomży drużyna „Makabi” Białystok. 18 VI 1933 r. łomżyńska „Makabi” odniosła w Łomży wynikiem 3 : 0 (2 : 0) zwycięstwo nad swoją imienniczką z Białegostoku. Dzień wcześniej, w sobotę „Makabi” Białystok na stadionie wojskowym przegrała wynikiem 5 : 2 mecz z „WKS 33. p. p.”. W drugiej połowie meczu gra toczyła się głównie pod bramką białostoczan. Obydwa mecze sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 26: 11). W VI łomżyńskie Żydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe „Makabi” rozegrało również na boisku wojskowych mecz rewanżowy z drużyną piłki nożnej „Wojskowego Klubu Sportowego 33. p. p.”. Drużyny wystąpiły w swoich najsilniejszych składach. Przez cały mecz znaczną prze-wagę mieli wojskowi. Do przerwy zdobyli 2 gole. W drugiej połowie meczu, mimo
nadal posiadanej przewagi nie wykazali się skutecznością strzelecką. Strzelili tylko 1 gola („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 27: 9). W lipcu 1933 r. „Makabi” wygrała z „Gwiazdą” Łomża wynikiem 5 : 0 oraz z „Jutrznią” Ostrołęka rezultatem 7 : 1. W meczu z „Gwiazdą” widoczna była przewaga taktyczna i techniczna bardziej doświadczonych zawodników „Makabi”. W meczu z zespołem z Ostrołęki „Makabi” dominowała pod względem szybkościowym i technicznym. Goście zdobyli ho-norową bramkę z karnego. Grę utrudniało piaszczyste boisko. Pierwszy mecz sędziował podchorąży Długołęcki, a drugi Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 30: 12). W lipcu 1933 r. w wyjazdowym meczu towarzyskim z „Hapoelem” Ostrołęka łomżyńska „Makabi” zremisowała 2 : 2. Bardzo ładnego gola strzelił Blumowicz. Sędziował źle miejscowy sędzia Bajuk („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 32: 12). W lipcu 1933 r. „Makabi” rozegrała w Łomży mecz z drużyną „33 p. p.”. Walka była bardzo zacięta, gra toczyła się szybkim tempie, trybuny wypełnione były kibicami żydowskimi i polskimi. Każda udana akcja zawodników w biało niebie-skich strojach, a szczególnie zdobyte gole wzbudzały wybuch głośnego entuzjazmu żydowskiej części widowni. Już w trzeciej minucie meczu 1 „Makabi zdobyło jednego gola. Niedługo trzeba było czekać na wyrównanie wyniku. Uczynił to Cholewiński. Drużyna „33. p. p.” atakowała przeważnie lewą stroną boiska bo na prawej stronie atak wojskowych doskonale likwidował Jeleń II. Kolejnego gola dla pułku zdobył Banach. W czterdziestej trzeciej minucie „Makabi” zdobywa gola wyrównuje wynik na remis. Pierwsza połowa meczu zakończyła się wynikiem 2 : 2. W drużynie „33 p. p.” wyróżnił się obrońca Długołęcki i zdobywca gola Pietrus. Zwyciężyli wojskowi wynikiem 4 : 2. Mecz ten został uznany przez „Przegląd Łomżyński” najładniejszym i najciekawszym meczem roku w Łomży. Sędziował dobrze Leon Pfeffer mimo niezadowolenia części widowni („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 32: 12). W końcu VIII „Makabi” Łomża rozegrała mecz z ŁKS Łomża. Był to pierwszy mecz rozegrany na nowym, równym boisku nad Narwią. Drużyna ŁKS nieźle radziła sobie na polu gry, jednak pod bramką wykazała się całkowitym brakiem skuteczności strzeleckiej. W pierwszej połowie bramki zdobył Wysokiński i Cieśluk. Zawodnicy także zmarnowali wiele okazji do strzelenia goli. ŁKS wystawił drużynę z 5 rezerwowymi. Sędziował obiektywnie Leon Samełko. Mecz zakończył się rezultatem 2 : 0 dla ŁKS („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 37: 11). W rewanżowym meczu 2 IX 1933 r. „Makabi” z Łomżyńskim Klubem Sportowym zespoły reprezentowały wyrównany poziom gry. Łomżyńskie derby wzbudziły zainteresowanie licznej grupy kibiców. Zawodnicy „Makabi” pokazali brak skuteczności strzeleckiej. Wygrał ŁKS wynikiem 3 : 1. Bramki dla zwycięzcy strzelili: Polakowski (2), Wrzesiński (1), a dla „Makabi” Jeleń III. Sędziował dobrze Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyń-ski” 1933, nr 37: 12; Wszedyrówny). W IX „Makabi” rozegrała również mecz z „Gwiazdą”. Zakończył się on wygraną „Makabi: w stosunku 0 : 2. Mimo niewysokiej wygranej na boisku przez cały czas gry dominowali zawodnicy „Makabi”. Spo-radyczne kontrataki „Gwiazdy” nie zakończyły się sukcesem. „Makabi” grała z 4 re-
zerwowymi zawodnikami. Bramki zdobyli: Hecht i Kornecki z rzutu karnego. „Przegląd Łomżyński” z 24 IX 1933 r. napiętnował niesportowe zachowanie Korneckiego z „Makabi”. Zawodnik ten był sprawcą większości awantur na boisku. Według interpretacji gazety Korneckiego sędzia powinien wykluczyć z gry lub zawiesić w rozgrywkach („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 39: 14). W rozegranym 25 IX 1933 r. meczu z „ŻRKS Hapoel” zwycięstwo wynikiem 3 : 0 odniosło „Makabi”. Po wysokiej przegranej w poprzedzającym tygodniu drużyny robotniczej ze słabo notowanym w rankingach klubem Ośrodka Pracy spodziewano się łatwego, wysokiego zwycięstwa. Rezultat meczu uznano za sukces „Hapoelu” („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 40: 9). W innym meczu we IX rezerwy „Makabi” wzmocnione 2 zawodnikami 1 zespołu wygrały wynikiem 6 : 0 z „Hapoelem” Łomża. „Makabi” przez cały mecz miało znaczącą przewagę. „Hapoel” nie stworzył żadnego zagrożenia pod bramką przeciwnika („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 39: 14). 1 X 1933 r. „Makabi” wynikiem 1 : 1 uzyskało remis w meczu z ŁKS (R. Wszędyrówny, Pamiętnik). W październiku 1933 r. w meczu z „Hapoelem” Ostrołęka łomżyńscy biało-niebiescy wygrali wynikiem 6 : 0. W pierwszej połowie meczu nic nie zapowiadało tak wysokiej przegranej, były nawet sytuacje, w których atak „Hapoelu” zagrażał bramce „Makabi”. W drugiej połowie meczu gra odbywała się głównie pod bramką ostrołęczan. Gole dla zwycięzców zdobyli: Jeleń II (3), Bronowicz (2) i Goldberg (1) („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 41: 10). W spotkaniu rewanżowym rozegranym także w październiku wygrał jednak „Hapoel” Ostrołęka wynikiem 3 : 2 („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 43: 8). „Przegląd Łomżyński” z 1934 r. poinformował, że w 1933 r. „Makabi” rozegrała 16 meczów, wygrywając 8, remisując 3 i przegrywając 5. Drużyna „Makabi” strzeliła 45 goli, do jej bramki strzelono 26 goli. Uzyskane wyniki w tym roku klasyfikowały „Makabi” w rankingu „Przeglądu Łomżyńskiego” na III miejscu w Łomży za „Łomżyńskim Klubem Sportowym” i KS „33. p. p.”, a przed „Zorzą”, ŁKS II, „Gwiazdą”, „Hapoelem” i zespołem 18 kompanii telegraficznej z Piątnicy. Wykaz rozgrywek zawarty w tabeli nr XI, a utworzony na podstawie wskazanych źródeł różni się od przytoczonego w „Przeglądzie Łomżyńskim” z 1934 r. zestawienia większą liczbą meczów. Sukcesem „Makabi” w 1933 r. było uzyskanie 2 wyników remisowych z „Łomżyńskim Klu-bem Sportowym”: 1 : 1 i 1 : 1 („Przegląd Łomżyński’ 1934, nr 5: 5). W 1933 r. środowisko działaczy i kibiców „Makabi” wielokrotnie wyrażało swoje niezadowolenie wobec rodziny Żyda Izaaka Dziubkiewicza i niego z powodu gry w „Łomżyńskim Klubie Sportowym”. „Przegląd Łomżyński” z 1933 r. zamieścił informację:

Od pewnego czasu łomżyńska „Makabi” prowadzi bardzo nieetyczną walkę o jednego sportowca, który mimo, że jest narodowości żydowskiej gra w polskim klubie. Chodzi tu o znanego piłkarza p. Dziubkiewicza, który po ukończeniu gimnazjum wstąpił do „ŁKS-u” i cieszy się w tym klubie ogólną sympatią. Nie może tego oczywiście znieść „Maka-bi”, żeby jeden Żyd grał w klubie polskim. Dotychczas robiono cały szereg przykrości rodzinie. Ostatnio jednak ataki przybrały taką formę, że prawdopodobnie znajdą rozwiązanie na drodze sądowej” („Przegląd Łomżyński: 1933, nr 45: 9). Izaak Dziubkiewicz oprócz piłki nożnej zajmował się także boksem i był popularnym instruktorem tej dyscypliny („Przegląd Łomżyński: 1933, nr 45: 9).

Tab. XI. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1933 r.

tablica-11Źródło: Grochocki; Pestka 2000: 13; „Przegląd Łomżyński” 1933, nr 21: 11, nr 22: 11, nr 24: 12, nr 26: 11, nr 27: 9, nr 30: 12, nr 32: 12, nr 37: 11–12, nr 39: 14, nr 41: 10, nr 43: 8, 1934, nr 5: 5; Wszędyrówny; wywiad z T. Mrozek z Ostrołęki.

2 IV 1934 r. w pierwszym meczu sezonu zmierzyły się przy udziale licznej publiczności zespoły ŁKS „Legion” i „Makabi” Łomża. W obydwu zespołach widoczne były braki kondycyjne i techniczne. Obniżenie poziomu sportowego szczególnie zauważalne było w zespole „Makabi”. Zwycięstwo wynikiem 4 : 0 odniósł Łomżyński Klub Sportowy „Legion”. Mecz spowodował duże zainteresowanie kibiców i ich licz-ne przybycie na stadion. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 14: 12; Wszędyrówny). 27 V 1934 r. w meczu między „Makabi” a ŁKS „Legion IIzwyciężyła drużyna żydowska wynikiem 3 : 2 (Wszędyrówny). W maju 1934 r. „Ma-kabi” zostało pokonane wynikiem 1 : 0 przez miejscową „Gwiazdę” („Przegląd Sportowy” 1934, nr 42: 5). Bramkę zdobył Sosnowski. W czerwcu 1934 r. rezerwowa drużyna „Makabi” wyjechała do Zambrowa na mecz ze słabym przeciwnikiem, jakim miała być drużyna miejscowego „Hapoelu”. Okazało się, że „Hapoel” wzmocnił skład swojej drużyny graczami z warszawskiego klubu przy 71. p. p. Wobec takiej sytuacji „Makabi” wstawiła do gry zawodników z 1 drużyny. Mimo tego zabiegu nie udało się osiągnąć zwycięstwa. Z trudem uzyskano wynik remisowy 5 : 5 („Przegląd Łomżyń-ski” 1934, nr 29: 9). 23 VI 1934 r. „Makabi” rozegrała na stadionie nad Narwią mecz „Wojskowym Klubem Sportowym 33 p. p.”. Wygrali biało-niebiescy wynikiem 4 : 3. Wojskowi byli lepszą drużyną na boisku, nie wykazali się jednak skutecznością strzelecką. Sędziował niezdecydowanie Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 26: 11). W lipcu 1934 r. rezerwy „Makabi” odniosły zwycięstwo wynikiem 6 : 2 nad łomżyńskim „Hapoelem”. Po przerwie „Hapoel” został wzmocniony zawodnikami miejscowej „Gwiazdy” („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 30: 9). W lipcu 1934 r. „Ma-kabi” Łomża zremisowała wynikiem 1 : 1 z „Makabi” Suwałki. W łomżyńskiej drużynie wyróżnił się Blumowicz. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński”1934, nr 31: 12). W 1934 r. „Hapoel” Tel Aviv uczestniczył w tournée po Europie i rozgrywał mecze piłki nożnej z drużynami żydowskimi i innymi w różnych miejscowościach. Celem tej eskapady było ożywienie środowisk żydowskich do udziału w sporcie i ich integracja oraz zwrócenie ich uwagi na powstające państwo w Palestynie. 8 IX 1934 r. taki mecz z Łomżyńskim Klubem Sportowym „Legion” odbył się w Łomży. Wywołał on ogromne zainteresowanie społeczności żydowskiej i polskiej. Podczas meczu pra-wie wszyscy mieszkańcy udali się na stadion. „Przegląd Sportowy” oraz „Przegląd Łomżyński” poinformował, że zespół z Tel Awiwu był mocniejszy fizycznie, taktycznie i technicznie. Gra początkowo była wyrównana później przeważał „Hapoel”. Łom-żanie grali osłabieni brakiem w ataku Polakowskiego i Karbowskiego, którzy przebywali na manewrach wojskowych. Mimo ambitnej gry reprezentanci Łomży przegrali mecz stosunkiem bramek 4 : 0. Sędziował Leon Samełko („Przegląd Sportowy” 1934, nr 68: 4; nr 74: 5; „Przegląd Łomżyński” 1934 nr 37: 9; Stupakowski 1972). „Przegląd Sportowy” z 1934 r. poinformował, że „wysoce niemiłe wrażenie nawet u współwyznawców zrobiły przemówienia wygłaszane w żargonie czy po hebrajsku na tematy polityczne”. Redaktor tej gazety stwierdził, że kierownictwo łomżyńskiego klubu nie powinno pozwolić na wygłaszanie takich mów i zamienianie meczu w wiec (Pestka 1998: 25, 26; Pestka 2000: 27; „Przegląd Łomżyński” 1934, nr 37: 9; „Przegląd Sportowy” 1934, nr 68: 4; nr 74: 5; wywiad autora z R. Wszędyrównym i J. Dodą). 25 IX 1934 r. drużyna Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego „Makabi” z Łomży w spotkaniu z zespołem Żydowskiego Robotniczego Klubu Sportowego „Hapoel” odniosła zwycięstwo wynikiem 3 : 0. Po wysokiej przegranej 28 VIII 1934 r. ŻRKS „Hapoel” w meczu z drużyną Ośrodka Pracy spodziewano się jeszcze wyższego rezultatu w tym meczu. Osiągnięty przez „Hapoel” rezultat uznano za sukces zespołu robotniczego („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 40: 9). 29 IX 1934 r. odbyły się łomżyńskie „derby” między Żydowskim Towarzystwem Gimnastyczno-Sportowym „Makabi” a Łomżyńskim Klubem Sportowym „Legion”. Grę rozpoczął „Legioni prowadził ją w szybkim tempie. Jednego gola ŁKS zdobył strzałem z główki po podaniu z rzutu rożnego. W pierwszych 15 minutach ŁKS zdobył 4 gole. Zmobilizo-wało to drużynę „Makabi” do bardziej planowej gry i ambitnej gry. Gra stała się ostra, zdarzyło się sporo niebezpiecznych sytuacji, w tym zderzeń. W ich rezultacie 2 za-wodnicy zostali kontuzjowani. Lepiej dysponowani zawodnicy ŁKS zdobyli jeszcze do końca pierwszej połowy meczu 2 bramki. Po przerwie dobrze grający atak wicemistrza okręgu ŁKS zdobył jeszcze 3 gole. Sędzia Leon Pfeffer nie potrafił w tym meczu zapanować nad zawodnikami. Spowodowało to zbyt ostrą grę i gorszące zajścia między zawodnikami na boisku („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 40: 9). 30 IX 1934 r. drużyna białostockiej „Makabi” wzmocniona zawodnikami łomżyńskiej „Makabi” rozegrała 2 mecze z Łomżyńskim Klubem Sportowym „Legion”. Pierwszy mecz wy-grał ŁKS „Legion” wynikiem 4 : 1. Zawodnicy ŁKS nie wykorzystali 3 rzutów karnych. Zadebiutował w drużynie ŁKS „Legion” obrońca Rakowski, jednak z powodu słabej gry musiano go zmienić na Czarneckiego. Sędziował Leon Pfeffer. W meczu rewanżowym rozegranym następnego dnia, 1 X zwyciężyli białostoczanie wynikiem 4 : 1. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 41: 9; „Przegląd Sportowy” 1934, nr 42: 5; Wszędyrówny).

Tab. XII. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1934 r.

tablica-12Źródło: Grochocki; Pestka 2000: 13; „Przegląd Łomżyński” 1934, nr 14: 12; nr 22: 9; nr 26: 11; nr 30: 9; nr 31: 12; nr 32: 10; nr 34: 9; nr 40: 9; nr 41: 9; Wszędyrówny; wywiad z T. Mrozek z Ostrołęki.

W sobotę 22 VI 1935 r. rezerwy wicemistrza okręgu z Łomżyńskiego Klubu Sportowego „Legion” rozegrały z łomżyńską „Makabi” mecz na stadionie Komitetu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego nad Narwią. Wygrała „Makabi” wynikiem 4 : 2. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 26: 6). 10 VIII 1935 r. drużyna piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” z Łomży pokonała wynikiem 7 : 1 w towarzyskim meczu drużynę Żydowskiego Klubu Sportowego „Hapoel” z Ostrołęki. Jedną samobójczą bramkę strzelił obrońca „Hapoelu”. Drużyna łomżyńska nie wykorzystała kilku dogodnych sytuacji w grze do pustej bramki oraz 2 rzutów karnych. Redaktor „Przeglądu Łomżyńskie-go” ocenił drużynę z Ostrołęki jako grającą na poziomie klasy „C”. Sędziował Leon Samełko („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 33: 9). 17 VIII 1935 r. łomżyńska „Makabi” gościła swoją imienniczkę z Warszawy. Towarzyskie spotkanie zakończyło się wynikiem remisowym 2 : 2. „Makabi” z Warszawy nie potrafiło wykorzystać przewagi, którą demonstrowała podczas gry do strzelenia większej liczby bramek. 19 VIII identyczny wynik z warszawską „Makabi” osiągnął Łomżyński Klub Sportowy „Legion” („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 34: 13). 22 IX 1935 r. „Makabi” uległo ŁKS „Legion” wynikiem 5 : 2 („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 34: 13). 12 X 1935 r. „Makabi” Łomża wygrała wynikiem 3 : 2 towarzyski mecz z „Sokołem” Łomża. Mecz rozegrano na grząskim od opadów boisku. W drużynie „Sokoła” wystąpiło 4 graczy Łomżyńskiego Klubu Sportowego. W wyniku tego wzmocnienia „Sokół” uzyskał stosunkowo dobry rezultat meczu. 2 XI 1935 r. „Makabi” przegrało w kolejnym meczu z ŁKS „Legion” rezultatem 0: 3. 17 XI 1935 r. „Makabi” Łomża wygrało z KPW „Ognisko” Białystok wynikiem 3 : 0. W 1935 r. wygrało też mecz z „Rezerwistą” Bielsk Podlaski. Nie udało się jednak ustalić daty i wyniku meczu („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 26: 9; nr 34: 11; nr 42: 9; Pestka 2000: 32).

Tab. XIII. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1935 r.

tablica-13Źródło: Grochocki; Pestka 2000: 13; „Przegląd Łomżyński” 1935, nr 26: 6; nr 33: 9; nr 34: 11, 13; nr 42: 9; Wszędyrówny; wywiad z T. Mrozek z Ostrołęki.

W marcu 1936 r. „Makabi” Łomża rozegrała swój pierwszy mecz z WKS Zambrów. Wygrali wojskowi 5 : 4. Gra odbywała się w bardzo trudnych warunkach,padał śnieg, boisko pokryte było kilkucentymetrową warstwą śniegu, który kleił się do piłki przypominającej wielką kulę śniegu. Przeważali wojskowi. Dobrze grająca obrona uchroniła „Makabi” przed większą stratą bramek. Sędziował bardzo dobrze Rafał Wszędyrówny. Drużyna wojskowych nie była zrzeszona w związku piłkarskim („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 12: 6). W 1936 r. „Makabi” wzmocniona została powrotem do czynnego uprawiania sportu dawnego reprezentanta Łomży, bramkarza Cybulskiego („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 12: 6. nr 26: 6). 18 IV 1936 r. „Makabi” przegrało w towarzyskim meczu z ŁKS „Legion” wynikiem 7 : 1. Łomżyńskie derby wywołały duże zainteresowanie kibiców, których ponad 1000 przybyło na mecz. Spodziewano się, że po awansie „Makabi” do białostockiej „A” klasy rozgrywek będzie prezentowała ona wysoki poziom piłkarski pokonując miejscowe drużyny. Takie oczekiwania wydawały się realne po osiągniętych w tym sezonie wynikach meczów z dość dobrymi przeciwnikami. W meczu o mistrzostwo klasy „A” „Makabi” zremisowała w Białymstoku wynikiem 1 : 1 z „Ogniskiem” oraz wygrała rezultatem 5 : 4 z WKS z Zambrowa. „Makabi” rozegrała słaby mecz z ŁKS „Legion”. Jej gracze nie potrafili nawiązać równorzędnej walki o piłkę, stale ją tracili. 1 gola zdobył dla ŁKS Karwowski już w siódmej minucie gry, a następnego w jedenastej minucie. Po stracie 1 gola w drużynie „Makabi” nastąpiło załamanie, gra stała się chaotyczna, sporadyczne ataki były skutecznie likwidowane przez zawodników grających w formacji pomocy ŁKS: Wszędyrównego, Geniszewskiego i Gontarskiego. Kolejnego gola zdobył Geniszewski strzałem z dużej odległości tuż pod poprzeczkę bramki. Kolejnego gola zdobywa 9 minut później Karwowski dobijając piłkę wybitą od bramki. W 3 minuty później Cieśluk po podaniu z lewej strony boiska lokuje piłkę w bramce. Pierwsza połowa meczu zakończyła się wynikiem 5 : 0 dla ŁKS. Najlepszym graczem pierwszej połowy meczu był Karwowski. Po przerwie w 15 minucie Polakowski po minięciu obrońców „Makabi” zdobyło następnego gola. Podczas jednego z ataków ŁKS bramkarz niebieskich dobrze interweniował i złapał piłkę. Po czym słabo wybił piłkę, zaledwie kilkanaście metrów od bramki. Piłkę zdobył Polakowski, który zbliżył się z nią do bramki i zdobył gola. W trzydziestej minucie gry po ataku „Makabi” piłkę odbitą od poprzeczki umieścił ręką w bramce Abisyńczyk. Sędzia nie zauważył tego zagrania i uznał zdobycie gola. Wywołało to radość u kibiców „Makabi” z powodu niezakończenia meczu wynikiem 2 cyfrowym. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Ostrołęcki” 1936, nr 17: 6: Wszędyrówny). 25 IV 1936 r. zasłużone zwycięstwo w spotkaniu Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego „Makabi” z „WKS 33. p. p.” wynikiem 4 : 2 odnieśli wojskowi. Sędziował dobrze Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 19: 7). 2 V 1936 r. rezerwy „Makabi” przegrały z rezerwami Łomżyńskiego Klubu Sportowego „Legion” rezultatem 7 : 4. Mecz ten odbył się w przeddzień me-czu starszych zawodników tych drużyn o mistrzostwo klasy „A” („Przegląd Łom-żyński” 1936, nr 19: 7). 9 V 1936 r. drużynie Żydowskiego Towarzystwa Gimna-styczno-Sportowego „Makabi” grającej w swoim najsilniejszym składzie udało się na stadionie nad Narwią zremisować wynikiem 3 : 3 w towarzyskim meczu z drużyną „Wojskowego Klubu Sportowego” z Łomży. Sędziował Leon Samełko („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 19: 7; nr 21: 6; „Przegląd Ostrołęcki” 1936, nr 21: 6). 17 V 1936 r. drużyna biało-niebieskich wygrała wynikiem 3 : 1 z ŁKS „Legion” Łomża (Wszędyrówny). Na początku VII 1936 r. „Makabi” Łomża wygrała rezultatem 6 : 2 z „WKS 33. p. p.” Łomża. Najsłabszą formacją w drużynie wojskowych był atak. Zmarnował on kilka sytuacji podbramkowych, w których nie było bramkarza w bramce. Sędziował słabo Polakowski, który zadebiutował jako arbiter. Była to jedna tak dotkliwa porażka drużyny wojskowych w tym roku („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 28: 4–5; „Przegląd Ostrołęcki” 1936, nr 28: 4). W sobotę, 11 VII 1936 r. łomżyńska „Makabi” wygrała stosunkiem goli 4 : 2 z drużyną Kolejowego Przysposobienia Wojskowego z Białegostoku. Zespół „Ogniska” był w tym czasie najsilniejszą drużyną białostocką. Piłkarze „Ogniska” pokonali w tym roku mistrza grupy białostockiej ŻKS „Makabi” Białystok wynikiem 7 : 3, „Hapoel” Białystok rezultatem 6 : 0, z mistrzem okręgu „Warmią” w Grajewie uzyskali bardzo dobry wynik 1 : 3. „Makabi” grała z 3 zawodnikami rezerwowymi w składzie drużyny. Szybkie tempo gry narzuciła drużyna „Makabi”. Zawodnicy „Makabi” walczyli ambitnie o zdobycie i utrzymanie każdej piłki w grze. Wyróżnił się reprezentacyjny bramkarz Białegostoku Żędziłko i napastnik Nizniczenko. Bramki dla „Makabi” zdobyli: Bronowicz (3) i Jeleń (1), zaś dla „Ogniska” Nizniczenko i Jerlecki. Sędziował niepewnie Kajler. Mecz oglądało około 300 osób. Następnego dnia w niedzielę „Ognisko” Białystok przegrało takim samym wynikiem 4 : 2 z Łomżyńskim Klubem Sporto-wym „Legion” („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 29: 4; „Przegląd Ostrołęcki” 1936, nr 29: 4). 22 VIII 1936 r. „Makabi” rozegrała na stadionie 33. p. p. mecz z drużyną 18 kompanii telegraficznej z Piątnicy. Mecz wygrali telegrafiści stosunkiem goli 5 : 1. Sędzia Kajler uznał niestrzelonego gola drużynie „Makabi”. Wywołało to kłótnię między poszczególnymi graczami i sędzią. Incydent sprowokowali gracze „Makabi”. Zachowanie zawodników „Makabi” polegające na wywoływaniu kłótni i awantur podczas meczów było niejednokrotnie opisywane przez lokalną prasę, jednak nie spowodowało trwałej zmiany w postawie zawodników. W wyniku tego incydentu sędzia przerwał spotkanie w drugiej połowie meczu przed terminem zakończenia. W zamieszczonej informacji z meczu „Przegląd Łomżyński” przypomniał, że już wielokrotnie na jego łamach podejmowano zagadnienie niesubordynacji względem dyscypliny meczowej zawodników „Makabi” („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 35: 5). Następnego dnia, w niedzielę 23 VIII 1936 r., drużyna ŁKS „Le-gion” w rezerwowym składzie wygrała wynikiem 2 : 1 z zespołem 18 kompanii telegraficznej („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 35: 5). 29 VIII 1936 r. „Makabi” rozegrała na stadionie 33. p. p. mecz z drużyną Robotniczego Klubu Sportowego Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych z Łomży. Wygrała „Makabi” rezultatem 2 : 1. Wynik ten w środowisku piłkarskim Łomży uznano za sukces drużyny robotniczej bowiem „Makabi odnosiła w wcześniejszych meczach znaczne sukcesy z zespołami grającymi w „A” klasie „BOZPN” („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 37: 5; „Przegląd Ostrołęcki” 1936, nr 37: 5).

Tab. XIV. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1936 r.

tablica-14Źródło: Grochocki; Pestka 2000: 13; „Przegląd Łomżyński” 1935, nr 12: 6; nr 17: 6; nr 19:7; nr 21: 6; nr 26: 9; , nr 28: 4, 5; nr 29: 4; nr 34: 11; nr 35: 5; nr 37: 5; nr 42: 9; „Przegląd Ostrołęcki” 1936, nr 21: 6; nr 28: 4; nr 29: 4; nr 37: 5; Wszędyrówny.

16 X 1937 r. ŁKS w meczu z „Makabi” uzyskał wysoką wygraną rezultatem 10 : 1. Do przerwy uzyskano 2 : 0. 22 X 1938 r. w meczu ŁKS z „Makabi” również wygrał ŁKS wysokim wynikiem 9 : 2, do przerwy rezultatem 3 : 1. 25 V 1939 r. ŁKS wygrał z „Makabi” wynikiem 12 : 0, do przerwy uzyskano rezultat 6 : 0. 2 VII 1939 r. w meczu między tymi rywalami ponownie wygrał ŁKS. Uzyskano wynik 3 :1, do przerwy meczu 0 : 1. 13 VIII 1939 r. uzyskano wynik meczu 5 : 2 na korzyść ŁKS, do przerwy przewaga ŁKS wyniosła 3 : 0 (Wszędyrówny).

Tab. XV. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1937 i 1938 r.

tablica-15Źródło: Wszędyrówny.

Tab. XVI. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1939 r.

tablica-16Źródło: Wszędyrówny.

Udział sekcji piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Makabi” w rywalizacji prowadzonej przez Białostocki Okręgowy Związek Piłki Nożnej

30 IX 1928 r. odbył się mecz piłki nożnej nowo powstałego Łomżyńskiego Klubu Sportowego z „Makabi”. Zwycięstwo wynikiem 4 : 2 (2 : 2) odniósł ŁKS. Prze-wagę miał ŁKS, przed wyższą przegraną uratowała „Makabi” bardzo słaba dyspozy-cja strzelecka zawodników ŁKS. Gra była jednak ostra. Kontuzji nogi uległ zawodnik ŁKS Stefan Kowalik, a Eljasz Jeleń z ŻKS doznał w starciu z Suchockim złamania nogi. Gole dla ŁKS zdobyli: Cieśluk, Stańczuk (2) i Westfallewicz. Gole dla „Makabi” uzyskali pod koniec pierwszej połowy meczu podczas kontrataków: Eliasz Jeleń i Muszyński. Sędziował słabo Leon Pfeffer. Był to mecz w ramach rozgrywek o mistrzostwo „Podokręgu Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej”. Drugi mecz w ramach tych rozgrywek z drużyną Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego z Kolna Żydowski Klub Sportowy „Makabi” przegrał walkowerem 3 : 0. Z powodu braku środków finansowych piłkarze z Łomży nie pojechali na ten mecz (Grochocki).
W 1929 r. łomżyńskie kluby sportowe: Żydowski Klub Sportowy „Makabi”, Łomżyński Klub Sportowy i „Wojskowy Klub Sportowy 33. p.p.” rozgrywały mecze w grupie białostockiej, klasy „B” Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. Grało w niej 14 drużyn podzielonych na 2 grupy terytorialne: grodzieńską i białostocką. 19 X 1929 r. ŁKS rozegrał mecz piłki nożnej o mistrzostwo klasy „B” Okręgu Białostockiego z Żydowskim Klubem Sportowym „Jutrznia” z Białegostoku. Zakończył się on remisem 1 : 1 (Górko 2010: 10–11; „Przegląd Łomżyński” 1929, nr 11: 5; „Życie i Praca
” 1929, nr 43: 2).

Tab. XVII. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Makabi” w Łomży w latach 19281929 w ramach rozgrywek o mistrzostwo Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej

tablica-17Źródło: Górko 2010: 10–11; Grochocki; Wszędyrówny; „Życie i Praca” 1929, nr 43: 2.

7 V 1933 r. odbył się w Łomży mecz w ramach rozgrywek o mistrzostwo klasy „B” między „Makabi” Łomża i ŁKS Łomża . Na ten mecz przyjechał specjalnie delegat i sędzia Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. Po półgodzinnej grze wynik meczu był 1 : 1. Zdarzył się wówczas nieprzyjemny wypadek. Bramkarz „Makabi”, Cybulski doznał złamania obojczyka. Poszkodowany i sędzia stwierdzili, że nie było w tym winy zawodnika ŁKS. Zawodnicy „Makabi” zrezygnowali jednak z dalszej gry i zeszli z boiska. Wywołało to protest i oburzenie przeciwnej drużyny i kibiców („Przegląd Łomżyński” 1933, nr 20: 11).
27 V 1934 r. łomżyńska „Makabi” w meczu w ramach rozgrywek o mistrzostwo klasy „B” Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej wygrała wynikiem 3 : 2 z ŁKS „Legion II”. Mecz odbył się na stadionie nad Narwią. W zespole ŁKS grało przez 30 minut pierwszej połowy tylko 10 zawodników. Wśród grających wyróżnili się zawodnicy „Makabi”: bramkarz Nowacki i prawoskrzydłowy Karbowski. Karbowski grał tylko 60 minut. Po jednej bramce drużyny zdobyły z rzutów karnych. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 22: 11). W maju 1934 r. w ramach tychże rozgrywek mecz między łomżyńską „Makabi” a „Gwiazdą” za-kończył się sensacyjnym rezultatem. Nisko notowana w łomżyńskich rankingach piłki nożnej „Gwiazda” wygrała mecz wynikiem 1 : 0 dzięki mądrej grze zespołowej całej drużyny („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 21: 9). W lipcu 1934 r. odbyło się rewanżowe spotkanie o mistrzostwo klasy „B” Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej między ŁKS „Legion II” i Żydowskim Klubem Sportowym „Makabi” Łomża. Wygrali legioniści wynikiem 4 : 3. W drużynie ŁKS wyróżnił się skrzydłowy Sokołów. Kapitan „Makabi” w emocji po meczu, przejęty przegraną, nie zdając najprawdopodobniej sobie z tego co wykrzykuje wzniósł okrzyk na cześć drużyny „WKS 33. p. p.” („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 27: 8). W lipcu 1934 r. rozegrano mecz między „Warmią” Grajewo a „Makabi” Łomża. Wygrała „Warmia” wynikiem 4 : 1. W meczu rewanżowym rozegranym w lipcu w Łomży również wygrała „Warmia” wynikiem 4 : 0. Zawodnikom „Makabi”, mimo ładnej gry w ataku w obydwu meczach, zabrakło skuteczności strzeleckiej. Mecze te odbyły si
ę w ramach rozgrywek o mistrzostwo klasy „B” BOZPN. Obydwa spotkania sędziował Grynberg z Białegostoku („Przegląd Łomżyński 1934, nr 32: 10). We wrześniu 1934 r. odbyły się łomżyńskie derby między ŁKS „Legion” a „Makabi”. Zdecydo-wane zwycięstwo wynikiem 9 : 3 odniósł wicemistrz okręgu ŁKS „Legion”. Pierwszą bramkę z rzutu rożnego po uderzeniu piłki głową zdobył ŁKS. W pierwszych 15 minutach gry ŁKS zdobył 4 gole, a w pierwszej połowie meczu sześciokrotnie umieścił piłkę w bramce „Makabi”. Sędzia Leon Pfeffer dopuścił do ostrej gry w wyniku czego 2 graczy zostało kontuzjowanych („Przegląd Łomżyński” 1934, nr 34: 9; nr 40: 9).

Tab. XVIII. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Makabi” w Łomży w latach 19331934 w ramach rozgrywek o mistrzostwo Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej

tablica-18Źródło: Grochocki; Górko 2010: 10, 11; „Przegląd Łomżyński” 1933, nr 20: 11; 1934, nr 21: 9; nr 22: 11; nr 27: 8; nr 32: 10; nr 34: 9; nr 40: 9; Wszędyrówny.

W 1935 r. grająca w klasie „B” łomżyńska „Makabi” wygrała rozgrywki o wejście do klasy „A”. 22 V 1935 r. wygrała w podgrupie łomżyńskiej mecz stosunkiem bra-mek 4 : 2 z ŁKS „Legion”. Grała też mecze z zwycięzcami podgrupy suwalsko-bielsko-podlaskiej, z „Rezerwistą” Bielsk Podlaski i „KPW Ognisko” Białystok. Osiągnięte wyniki w dotychczasowych meczach o mistrzostwo klasy „B” spowodowały, że do awansu „Makabi” do klasy wystarczyłby nawet remis podczas meczu rewanżowe-go w Białymstoku (Górko 2010: 422; „Przegląd Łomżyński” 1935, nr 47: 13). J. Górko poinformował o wygranych meczach „Makabi” Łomża z „Jagiellonią” Białystok wynikiem 4 : 1 i 5 : 3 oraz z „Makabi” Suwałki 3 : 1 i remisie wynikiem 2 : 2. „Makabi” Łomża uzyskało najlepszy wynik w walkach o utrzymanie się w klasie „A” (Górko 2010: 23). 17 XI 1935 r. „Makabi” Łomża rozegrała finałowy mecz o mistrzostwo klasy „B” Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej z zespołem Kolejowego Przysposobienia Wojskowego Ognisko z Białegostoku. Spotkanie odbyło się na stadionie „Powiatowego Komitetu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego” nad Narwią w Łomży. Zdecydowane zwycięstwo na drużyną KPW „Ognisko” z Białegostoku wynikiem 3 : 0 odniosła drużyna łomżyńskiego klubu. W pierwszej połowie widoczna była przewaga w grze drużyny z Białegostoku. Sprzyjał jej także pomyślny wiatr w plecy. Ataki „Makabi” były wcześnie likwidowane daleko od pola karnego „Ogniska”. Zespół „Makabi” skupił się na grze obronnej. Do przerwy utrzy-mał się bezbramkowy wynik meczu. Po przerwie więcej inicjatywy w grze wykazała drużyna „Makabi”. W kilka minut po rozpoczęciu gry pierwszą bramkę zdobył prawoskrzydłowy Brzozowski. Usilne próby wyrównania wyniku meczu ze strony „Ogniska” nie przyniosły skutku. Kolejną bramkę zdobył Goldberg w bezpośredniej akcji na bramkę, mając za przeciwnika tylko bramkarza. Po stracie gola w drużynie „Ogniska” wystąpił brak wiary w zwycięstwo i przez dwadzieścia kilka minut gra toczyła się głównie na połowie boiska należącej do „Ogniska” Białystok. Trzeciego gola zdobył również Goldberg, dobijając do bramki piłkę, która wypadła z rąk bramkarza. W drużynie „Makabi wyróżnił się obrońca Jagoda. Mecz mimo dotkliwego zimna obserwowało około 300 osób. Sędziował Leon Pfeffer. Do rozegrania w mistrzostwach klasy „B” pozostał „Makabi” mecz rewanżowy w Białymstoku (Górko 2010: 23). 24 XI 1935 r. zespół Białegostoku przegrał walkowerem 3 : 0 z „Makabi” Łomża. Mecz z KPW „Ognisko” Białystok miał odbyć się na boisku w Białymstoku. Obydwie dru-żyny stawiły się punktualnie w komplecie. Sędzia podjął decyzję o nie przeprowadze-niu meczu z powodu nieprzygotowania boiska. Zalegało na nim około 10 cm śniegu, co było niezgodne z przepisami „Polskiego Związku Piłki Nożnej” („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 49: 13).

Tab. XIX. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1935 r. w ramach rozgrywek o mistrzostwo Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej

tablica-19Źródło: Górko 2010: 23, 422; „Przegląd Łomżyński” 1935, nr 47: 13; nr 49: 13; Wszędyrówny.

 Władze Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej zweryfikowały jednak wynik ustalony przez sędziego i Żydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe „Makabi” musiało ponownie rozegrać w kwietniu 1936 r. ten mecz z „KPW Ognisko” („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 10: 6; nr 12: 6). Osiągnięto wynik remisowy 1 : 1. „Makabi” weszła jako 3 zespół ziemi łomżyńskiej do rozgrywek klasy „A” Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. Dokonały tego rów-nież: ŁKS „Legion” i „Warmia” Grajewo. W 1936 r. BOZPN dokonał zmian w systemie rozgrywek o mistrzostwo okręgu. W miejsce dotychczasowych 2 grup eliminacyjnych, grodzieńskiej i białostockiej zorganizował 3 grupy: białostocką, grodzieńsko-suwalską i grajewsko-łomżyńską. Zabieg ten pozwolił docenić łomżyńskie kluby i jednocześnie ponownie uchronił od spadku z „A” klasy „Hapoel” Biały-stok. Dzięki temu w tym roku 3 łomżyńskie drużyny piłki nożnej awansowały do rozgrywek klasy „A” Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. Przygoto-wania do sezonu piłkarskiego „Makabi” jako beniaminek klasy „A” Białostockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej potraktowała poważnie i już 7 III 1936 r. rozpo-częła treningi na stadionie pod kierunkiem znanego w Łomży sędziego piłkarskiego Leona Pfeffera (Jankowski 2005: 20, 21; „Przegląd Łomżyński” 1936, nr 10: 6; nr 16: 4). W meczu z WKS Zambrów wygrała łomżyńska „Makabi” rezultatem 5 : 4. 3 V 1936 r. w meczu o mistrzostwo klasy „A” „Makabi” zremisowała na stadionie nad Narwią wynikiem 1 : 1 z ŁKS „Legion”. Wynik meczu okazał się zaskoczeniem dla kibiców. Po kwietniowym zwycięstwie ŁKS nad „Makabi” 7 : 1 w meczu towa-rzyskim oraz zwycięstwach nad drużynami wojskowych z Łomży i Zambrowa spodziewano się łatwej wygranej. Mecz obserwowało ponad 1000 kibiców. Dobrze sędziował Dulas z Białegostoku. W meczu rewanżowym 17 V 1936 r. ŁKS „Le-gion” wygrał 3 : 1 z „Makabi” Łomża. Do przerwy osiągnięto wynik remisowy 1 : 1. Zwycięskie bramki strzelili Borys Sokołow (2) i Tadeusz Kamionowski (1). Dla pokonanych gola zdobył Goldberg. ŁKS wystąpił osłabiony brakiem Karbowskiego, Cieśluka i Gontarski  Klubu Sportowego „Makabi” w Łomży

Tab. XX. Wyniki meczów piłki nożnej Żydowskiego Klubu Sportowego „Ma-kabi” w Łomży w 1936 r. w ramach rozgrywek o mistrzostwo Biało-stockiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej

tablica-20Źródło: Jankowski 2005: 20, 21, 22; Górko 2010: 23, 422, 423, 424; „Przegląd Łom-żyński” 1936, nr 10: 6; nr 12: 6; nr 19: 7; nr 21: 6: nr 23: 5; nr 28: 4; nr 29: 4; nr 34: 5; nr 36: 5; „Przegląd Ostrołęcki” 1936, nr 21: 6; nr 29: 4; nr 34: 5; nr 36: 5; Wszędyrówny.

Na koniec sezonu 1936 r. BOZPN wprowadził kolejną reorganizację systemu rozgrywek grupowych i spotkań barażowych. Utworzono 8 drużynową ligę klasy „A”. Znalazły się w niej: ŁKS Łomża, WKS Grodno, „Makabi” Grodno, „Hapoel” Białystok, „Jagiellonia” Białystok, „Makabi” Białystok, „Warmia” Grajewo i „Ma-kabi” Łomża. Sezon piłkarski zaczynał się jesienią, a kończył wiosną. Rozgrywki sezonu 1937 rozpoczęły się już jesienią 1936 r. „Makabi” Łomża zajęła w tych rozgrywkach ostatnie, ósme miejsce i została zdegradowana do klasy „B”. W 1937 r. BOZPN pozbawił praw członkowskich 7 klubów: „Makabi” Suwałki, „Makabi” Sejny, „Makabi” Wołkowysk, „Kraft” Grodno, ZKS i „Hapoel” Bielsk Podlaski oraz PWL Hajnówka. Powodem było nieprzestrzeganie obowiązków statutowych, nieopłacanie składek i bojkotowanie uchwał związku. W sezonie rozgrywek 1936/37 ŁKS Łomża zajął 2 miejsce w klasie rozgrywek „A”, a „Makabi” Łomża ósme miejsce, ostatnie w grupie. 13 VI 1937 r. mecz z WKS Grodno „Makabi” przegrała rezultatem 9 : 0. Decyzją BOZPN „Makabi” Łomża zdegradowana została do klasy „B” (Jankowski 2005: 22, 23; Górko 2010: 425). W sezonie 1937/38 BOZPN przepro-wadził działania dyscyplinujące wobec klubów nieprzestrzegających statutowych obowiązków, nieopłacających składek członkowskich i bojkotujących uchwały związku. Wiosną 1937 r. z rozgrywek BOZPN wykluczył 7 klubów: „Makabi” Suwałki, „Makabi” Sejny, „Makabi” Wołkowysk, „Kraft” Grodno, ZKS i „Hapoel” Bielsk Podlaski oraz PWL Hajnówka. BOZPN ukarał ŁKS karą 350 zł za oddanie walkowerem meczu z „Warmią” Grajewo. Pieniądze nie wpłynęły na konto związku i ŁKS został zawieszony w prawach członkowskich i wykluczony z rozgrywek. Wyniki wszystkich jego meczów zweryfikowane zostały jako walkower 3 : 0. Postanowienia powyższe umożliwiły „Makabi” ponowny awans do klasy „A” (Jankowski 2005: 23; Górko 2010: 25, 426, 427). Drużyna ŁKS do września 1939 r. nie uczest-niczyła w rozgrywkach ligowych, rozgrywała tylko mecze towarzyskie. Zespoły piłkarskie „Jagiellonii” i „Ogniska” Białystok zostały rozwiązane. W ich miejsce awansowały zespoły „Cresovii” Grodno i „Makabi” Łomża. „Makabi” Łomża była w sezonie 1938/1939 jedynym reprezentantem ziemi łomżyńskiej w lidze na pozio-mie klasy „A”. J. Górko (2010: 23, 27, 422, 426, 428) poinformował, że na zakończenie sezonu zostało sklasyfikowane na 6 miejscu, za „Makabi” Grodno. Z. Jankowski (2005: 23, 24) natomiast poinformował o zajęciu w tych rozgrywkach przez „Makabi” Łomża siódmego, ostatniego miejsca. Pierwsze miejsce zdobył WKS Grodno.

Tab. XXI. Wyniki rozgrywek klasy „A” BOZPN w sezonie 1938/1939

tablica-21Źródło: Jankowski 2005: 24 (na podstawie opublikowanych przez prasę wyników).

1 X 1938 r. w Grodnie drużyna „Makabi” Łomża przegrała z WKS Grodno wynikiem 13 : 1. Wynik ten był najwyższą wygraną w przedwojennej historii BOZPN. Z powodu nieuregulowania zaległych składek „Warmia” Grajewo została wykluczona z rozgrywek „BOZPN”. „Ognisko” Białystok wycofało się z rozgrywek, a jego wyniki anulowano. Wszystkie te okoliczności spowodowały zajęcie przez „Makabi” Łomża ostatniego miejsca w rozgrywkach klasy „A” i zdegradowanie zespołu do rozgrywek w klasie „B” (Jankowski 2005: 23, 24; Górko 2010: 23, 27, 422, 426, 428; Lewiński 1952: 208; Pestka 1998: 30, 31, 32, 34, 35; Pestka 2000: 32, 33; „Przegląd Łomżyński” 1935, nr 49: 5; 1936, nr 36: 5; wywiad autora z R. Wszędyrównym i J. Dodą).

1 IV 1939 r. Łomża w wyniku reformy administracyjnej stała się miastem wydzielonym z powiatowych związków samorządowych. Łomżę i powiat łomżyński wraz z kilkoma starostwami graniczącymi z województwem warszawskim przydzielono do tego województwa. Niezadowolenie z polityki BOZPN wobec łomżyńskich klubów oraz przynależność do województwa warszawskiego stworzyło impuls dla działaczy do podjęcia starań o założenie w Łomży autonomicznego podokręgu piłkarskiego. W tym celu zorganizowano w Łomży spotkanie władz polskich i żydowskich klubów sportowych z terenu miasta i okolic. Zebranie odbyło się pod przewodnictwem starosty łomżyńskiego Janickiego i wicestarosty – prokuratora Kuliba. Założenia projektu przedstawił Mosze Kojler. Przedstawiciele klubów przyjęli pro-pozycję. Łomżyńskie kluby żydowskie na spotkaniu reprezentowali przedstawiciele „Makabi” i „Robotnika” Łomża. W trakcie wyborów władz i głosowania doszło do zjednoczenia „sił chrześcijańskich’ i z tego powodu do 9-osobowego zarządu został wybrany tylko 1 przedstawiciel klubów żydowskich M. Kojler. Brak jest informacji o pozostałych członkach zarządu, klubach tworzących podokręg i o jego działalności (Lewiński 1952: 208; Pestka 1998: 36).

Udział drużyny piłki nożnej Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno–Sportowego „Makabi” w meczach z klubami z poza Białostockiego Okręgu Piłki Nożnej

12 VII 1928 r. Żydowski Klub Sportowy „Makabi” z Łomży przegrał na meczu wyjazdowym w Ostrowi Mazowieckiej wynikiem 5 : 3 z reprezentacją Ostrowi Mazowieckiej (Grochocki).

W wyniku wspólnej inicjatywy Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego „Makabi” i Łomżyńskiego Klubu Sportowego „Legion” sprowadzono do Łomży drużynę piłki nożnej Robotniczego Klubu Sportowego „Skra” z Warsza-wy. W sobotę 10 VIII 1935 r. warszawska „Skra” rozegrała Mecz piłki nożnej z „Makabi” Łomża, a w niedzielę 11 VIII 1935 r. z Łomżyńskim Klubem Sporto-wym „Legion” wygrywając go wynikiem 2 : 1 („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 32: 8; nr 33: 9). W sobotę 17 VIII 1935 r. w meczu rozegranym w Łomży między „Makabi” Warszawa „Makabi” Łomża uzyskano wynik remisowy 2 : 2. Drużyna warszawska miała przez cały mecz przewagę. Nie wykazała się jednak skutecznością strzelecką. 19 VIII 1935 r. „Makabi” Warszawa osiągnęła taki sam wynik w meczu z Łomżyńskim Klubem Sportowym „Legion” („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 34: 13). 14 IX 1935 r. „Ognisko” Wilno wygrało z „Makabi” Łomża wynikiem 7 : 5, w 1 połowie meczu uzyskano wynik remisowy 3 : 3. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Sportowy” 1935, nr 32: 8; nr 34: 13; nr 38: 8; „Przegląd Łomżyński” 1935, nr 38: 9; wywiad autora z R. Wszędyrównym i J. Dodą). 18 VIII 1935 r. w meczu „Makabi” Warszawa z „Makabi” Łomża uzyskano remis wynikiem 2 : 2. Taki sam wynik uzyskał następnego dnia, w niedzielę z tym warszawskim zespołem Łomżyń-ski Klub Sportowy „Legion” („Przegląd Łomżyński” 1935, nr 34: 13). 13 IX 1935 r. zespół łomżyńskiego „Makabi” przegrał wynikiem 7 : 5 z drużyną Kolejowego Przysposobienia Wojskowego „Ognisko” z Wilna. 14 IX 1935 r. w meczu rewan-żowym uzyskano wynik remisowy 3 : 3. Sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński”1935, nr 38: 9). W sobotę, 8 VIII 1936 r. łomżyńska „Makabi” rozegrała w Łomży mecz z drużyną Kolejowego Przysposobienia Wojskowego „Orzeł” z Warszawy. Zakończył się on wysoką porażką łomżyńskiego zespołu. Warszawiacy wygrali wynikiem 5 : 0. W łomżyńskiej drużynie grał bardzo słabo atak, nie wykorzystując bardzo wielu sytuacji podbramkowych. W niedzielę 9 VIII 1936r., w meczu rewanżowym między tymi zespołami osiągnięto rezultat remisowy 2 : 2. Oby-dwa mecze sędziował Leon Pfeffer („Przegląd Łomżyński” 1936, nr 33: 5; „Przegląd Ostrołęcki” 1936, nr 33: 5).

Literatura
Brodzicki C., 1999, Ziemia Łomżyńska do 1529 roku, Łomża. Brodzicki C., 1987, Godlewska D., Łomża w latach 1794–1966, Łomża.
Chełmecki J., 2002,,
Wybrane aspekty rozwoju sportu żydowskiego w Polsce w okresie międzywojennym, „Roczniki Naukowe AWF” w Warszawie, t. XLI.
Dobroński A., 1993,
Łomża w latach 1866–1918, Łomża.
Godlewska D., 1962,
Dzieje Łomży od czasów najdawniejszych do rozbiorów Rzeczy-pospolitej, Łomża.
Godlewska D., 2000,
Dzieje Łomży od czasów najdawniejszych do rozbiorów Rzeczy-pospolitej, Łomża.
Gnatowski M., Dobroński A., Jemielity W., Kocoń J., Romańczuk Z., 2011,
Polacy – Sowieci – Żydzi w regonie łomżyńskim w latach 1939–1941. Dokumenty i relacje żydowskie, t. III–IV, Łomża.
Gołota J, 1998,
Z dziejów społeczności żydowskiej w Ostrołęce na tle innych miast mazowieckich, [w:] Ostrołęka na tle innych miast mazowieckich w XIX i XX w., Ostrołęka.
Grochocki F.,
Notes, w zbiorach Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego w Łomży. Górko J., 2010, Piłkarskie dzieje Podlasia. 80 lat historii piłki nożnej w regionie podlaskim: 1929–2009, Żelechów.
Jankowski Z., 2005,
Kalendarium 80-lecia Klubu Sportowego „Warmia” w Grajewie, Grajewo.
Kęsik W., 1936,
Za drutami Szczypiorna i Łomży: wspomnienia byłego żołnierza I. Brygady Legionów Polskich, Warszawa.
Księga Żydów ostrołęckich, 2002, red. wyd. izraelskiego I. Iwri, red. wyd. polskiego Z. Drezner, J. Gołota, A. Wołosz, tłum. J. Chmiel, Z. Drezner, J. Gołota, J. Kijowski, J.Nowicka, Ostrołęka–Tel Awiw.
Lewicki A., 1929,
Zarys historii wojennej 4-go Pułku Piechoty Legionów, Warszawa.
Lewiński J., 1952,
Księga Pamięci Gminy Żydowskiej Łomża, Tel Awiw, tłum. A. Bielecki, E. Wroczyńska. .
Milewski J.J., 2002,
Stosunki polsko-żydowskie w Ostrołęckim i Łomżyńskim w latach trzydziestych i w czasie II wojny światowej, „Zeszyty Naukowe” nr XVI, Ostrołęka.
Nietyksza M., 1986,
Rozwój miast i aglomeracji miejsko-przemysłowych w Królestwie Polskim 1865–1914, Warszawa.
Pestka H., 2000,
Łomżyński Klub Sportowy 1926–2000, Łomża.

Pestka H., 1998, Piłka nożna na Ziemi Łomżyńskiej w latach 1917–1997, Łomża.
Pomarański S., 1931,
Zarys historii wojennej 1-go Pułku Piechoty Legionów, Warszawa.
Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego 1913
, 1914, Warszawa.
Rokicki J., 2001,
Sport, [w:] Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon, Warszawa, red. J. Tomaszewski, A. Żbikowski.
Rzeczniowski L., 1861,
Dawna i teraźniejsza Łomża, Warszawa. Snopko J., 2008, Finał epopei Legionów Polskich 1916–1918, Białystok.
Stupakowski B., 1972,
Zarys dziejów sportu w Łomży do 1939 r., relacja R. Wszędy-równego, maszynopis pracy magisterskiej w zbiorach Łomżyńskiego Towarzy-stwa Naukowego.
Szturm de Sztren T., 1918,
Zaludnienie Królestwa Polskiego wobec wojny, Warszawa.
Śmiechowski K., 2003,
Początki i rozwój sportu żydowskiego, „Przegląd Naukowy Kultury Fizycznej Uniwersytetu Rzeszowskiego”, t. VI, nr 3–4.
Śmiechowski K., 2004,
Początki zorganizowanego żydowskiego ruchu sportowego na świecie, „Przegląd Naukowy Kultury Fizycznej Uniwersytetu Rzeszowskiego”, t. VII, nr 1–2.
Wasiutyński B., 1930,
Ludność żydowska w Polsce w XIX i XX wieku. Studium socjo-logiczne, Warszawa.

Czasopisma
Echa Płockie i Łomżyńskie” 1898–1904. „Przegląd Łomżyński” 1929–1936. „Przegląd Ostrołęcki”.
Przegląd Sportowy” 1921–1939.
Szklane Domy” – dodatek do „Przeglądu Łomżyńskiego”. „Wiarus” 1918–1939.
Wspólna Praca” 1910–1933. „Zeszyty Łomżyńskie” 2003.

Źródła archiwalne
BN ZDŻS – Biblioteka Narodowa, Zakład Dokumentów Życia Społecznego.

Relacje, świadectwa
Testimony of Genia Friedman born in Lomza, 1916, regarding her experiences dur-ing the Holocaust Arthur Brauner Films Catalog Samples, Survivors of the Shoah Visual History Foundation, Los Angeles.
Wywiad autora z J. Dodą, T. Mrozek,W. Rybickim, R. Wszę
dyrównym.

Źródła w wersji elektronicznej publikowane na stronach internetowych
Pinkas haKehilot Lomza, New York 1957, cyt. za tłumaczeniem tekstu na język angielski, dostępnym w wersji elektronicznej na stronie: http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2395

Przypisy:

2 „Pierwszą profesjonalną organizacją sportową w Ostrołęce była żydowska Jutrzenka-Morgenstern, założona w 1922. Istniała osiem miesięcy. Zapewne ludzie wcześniej w niej grający później kopali pod szyldem amatorów (bo już nie profesjonalistów, jak o sobie dumnie pisali mając Jutrzenkę). Druga Jutrzenka pojawiła się ponad dekadę później”.

Koniec części I (2)

Redakcja Serwisu

448 Ogólnie 1 Dziś
  
 

Zostaw komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany.

Żydzi z Łomży

Łomżyńscy Żydzi Jak podaje prof. Adam Dobroński w swojej książce, ( Łomża w latach 1866 -1918 str. 128) według spisu z 1897 roku katolicy stanowili 34,1%, a wyznawcy mojżeszowi 35[...]