Dzieje pewnego portretu i jego autorki

A wszystko zaczęło się od komentarza Zbigniewa Błażewskiego pod artykułem autorstwa Jerzego Smurzyńskiego poświęconym zapomnianej łomżyńskiej malarce, pani Felicji  Potyńskiej, zamieszczonym na naszym portalu pod linkiem http://historialomzy.pl/felicja-potynska-2/

W komentarzu pod wspomnianym artykułem czytamy m. in.: „Kiedy byłem małym chłopcem Pani Potyńska jakiś czas mieszkała u nas w domu i pozostawiła po sobie nie tylko wspomnienia. Jedna z sióstr mojego ojca była  chyba  bliską koleżanką p. Potyńskiej i prawdopodobnie dlatego w latach 60-tych ona wynajmowała pokój w naszej byłej willi w Warszawie na górnym Mokotowie przy ulicy Szarotki nr.4. To od tej pory sylwetka p. Potyńskiej utkwiła mi w pamięci na jej własne życzenie, ponieważ Pani Potyńska, tak po prostu, z własnej inicjatywy, w roku 1962 namalowała mój portret, sama oprawiła go  w dużą ramę i podarowała  mnie.”

Portret autorstwa Felicji Potyńskiej przedstawiający Zbigniewa Błażewskieho

Portret autorstwa Felicji Potyńskiej przedstawiający Zbigniewa Błażewskiego

Pan Błażewski zgłosił chęć umieszczenia portretu w łomżyńskim muzeum. Rolę pośredników w tej wyjątkowej transakcji przyjęli na siebie redaktorzy niniejszego portalu –  Jerzy Smurzyński,  Henryk Sierzputowski,  Sławomir Zgrzywa i  Mariusz Patalan. W omawianej sprawie  doszło do stosownego porozumienia z dyrektorem Muzeum Północno – Mazowieckiego, panem Jerzym Jastrzębskim i tak oto portret „przyjechał”  z Tarnowa do Łomży.  Od maja 2016 roku wszyscy zwiedzający mogą podziwiać w muzeum na ulicy Długiej w Łomży jedno z dzieł malarki Felicji Potyńskiej, której dorobek twórczy  został  przywrócony zbiorowej pamięci  łomżan.

Portret  przedstawiający Zbigniewa Błażewskiego to obraz olejny namalowany na sklejce  o wymiarach 70 cm na 50 cm. Wymiary nie obejmują ramy, która  wskutek upływu czasu jest już nieco  sfatygowana. Na portrecie malarka umieściła dedykację następującej treści: „Zbysiowi od F. Potyńskiej Warszawa 1962”.

Dedykacja umieszczona na portrecie przez malarkę

Dedykacja umieszczona na portrecie przez malarkę

I oto w efekcie całokształtu podjętych działań, związanych z  przekazaniem i umieszczeniem portretu w łomżyńskim muzeum,  portal www.historialomzy.pl  stał się mecenasem sztuki – jak  z humorem  stwierdził pan Jerzy Smurzyński.

Przekazanie portretu do zbiorów Muzeum Północno Mazowieckiego w Łomży

Przekazanie portretu do zbiorów Muzeum Północno – Mazowieckiego w Łomży Od prawej Karolina Skłodowska – kierownik Galerii Sztuki Współczesnej w Łomzy. Od lewej – redaktor naczelny portalu www.historialomzy.pl  –  Henryk Sierzputowski

Jak już wspomniałam, ciekawy artykuł poświęcony pani Potyńskiej napisał właśnie pan Jerzy Smurzyński. Poniżej zaś prezentuję dodatkowe  informacje zgromadzone przez dyrektora Muzeum Północno – Mazowieckiego, pana Jerzego Jastrzębskiego, które wzbogacają naszą wiedzę o pani Felicji Potyńskiej:

(…) Felicja urodziła się w Łomży 27 maja 1903 roku. Jej ojcem był Bolesław Potyński, a matką  Maria Antonina z domu Wrzosek (…).  Bolesław Potyński syn Stanisława  w 1907 roku miał 47 lat, zatem urodził się w 1860 roku, pochodził z Podgórza,  a Maria Antonina  Wrzosek córka Antoniego w 1907 roku miała 38 lat, urodziła się zatem w 1869 roku  i  pochodziła z Łomży. Małżeństwo zawarli w 1892 roku w Łomży, gdzie w Archiwum Państwowym  oddział w Łomży zachowała się  metryka ich ślubu.

Nie mamy informacji o okresie dzieciństwa i wczesnej młodości Felicji. Nauki zapewne pobierała w Łomży, a mając na względzie jej późniejsze losy  należy sądzić, że  uczęszczała  też do gimnazjum żeńskiego. W następnej kolejności jej imię i nazwisko pojawia się w kontekście historii biblioteki Gimnazjum i Liceum im. St. Batorego w Warszawie, gdzie podano, że Felicja Potyńska prowadziła w latach dwudziestych ubiegłego wieku, przy pomocy jednego z uczniów, bibliotekę szkolną  tej szkoły. Przyjmując, że jest to „nasza” Felicja to miała  około 20 lat i w tym czasie powinna  odbywać studia plastyczne. Z  jej noty biograficznej wynika, że pobierała nauki prywatnie w Warszawie oraz w Paryżu w latach 1930-1935. Zgodnie z informacjami od pani Antoniny Garnuszewskiej podanymi na portalu historialomzy.pl wynika, że Felicja Potyńska była absolwentką Akademii Sztuk Pięknych, jak się można domyślać, w Warszawie. Ujmując rzecz historycznie w 1904 roku powołano Warszawską Szkołę Sztuk Pięknych, która w roku 1932  została przekształcona w Akademię Sztuk Pięknych. W 1926 roku nazwisko Potyńska pojawiło na dorocznym Salonie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Towarzystwo powstało jako organizacja artystów i miłośników sztuki polskiej i działało w latach  1860-1939 w Warszawie. Stawiało sobie za cel popularyzację sztuki polskiej i niesienie pomocy artystom, zwłaszcza początkującym. Na tej wystawie otwartej w grudniu 1926 roku wystawiła prace Potyńska Maria z Łomży. Były to cztery kilimy o tytułach „Cietrzewie”, „Dzikie Gęsi”, „Rybki”, „Ornament”. Czy to była pomyłka  w imieniu czy też była to inna artystka, o tym samym nazwisku, zamieszkała w tym czasie w Łomży?  

Inne  tym razem polityczne zainteresowania  Felicji  poznajemy, dzięki informacji  zawartej w gazecie „Warszawianka”  nr 43 z 13.02.1928 roku.  Ukazała się w niej  odezwa młodzieży z dnia 11.02.1928 roku  wzywająca młodzież akademicką do współdziałania z  Obozem Narodowym i informująca o powołaniu Wydziału Akademickiego przy Komitecie Wyborczym Katolicko-Narodowym. Pod tekstem tej odezwy wśród kilkudziesięciu nazwisk studentów reprezentujących rożne uczelnie  znajduje się nazwisko Potyńskiej Felicji, niestety bez podania, jaką grupę młodzieży akademickiej  reprezentuje. Przypomnijmy, że po zakończeniu w 1927 roku kadencji Sejmu i Senatu w dniu 4 marca 1928 roku zostały przeprowadzone wybory – do Sejmu, zaś tydzień później – 11 marca – wybory do Senatu.

O jej działalności w środowisku akademickim  świadczy  też jej udział w  I Kongresie Naukowym Młodzieży Akademickiej, który odbył się w  kwietniu 1931 roku w Warszawie, zorganizowany z inicjatywy Ogólnopolskiego Związku Akademickich Kół Naukowych. Wydaje się, że pasja społecznikowskiego działanie  i zdolności  plastyczne  Potyńskiej  uzewnętrzniły się najbardziej w działalności Akademickiego Koła Łomżan w Warszawie (…). Wybrany w 1927 roku zarząd Koła wprowadził szereg zmian statutowych., m. in.  sekcje otrzymały ramowe regulaminy i silne kierownictwa. Powołana została nowa  Sekcja Towarzyska, która oprócz  organizowania  wieczorków tanecznych prowadziła akcję kulturalną w postaci wycieczek do teatrów i muzeów. Wszechstronny rozwój tej Sekcji spowodowała pomysłowa inwencja jej prezeski Felicji Potyńskiej. W roku 1930 połączono Sekcję Dochodów Niestałych z Sekcja Towarzyską, powołano też Sekcję Sportową, która w  krótkim czasie  zaczęła szczycić się swoimi   osiągnięciami. W latach trzydziestych młodzież akademicka studiująca w Warszawie powróciła do tradycji przedstawień amatorskich organizując Sekcję Teatralną Akademickiego Koła Łomżan.  Pierwsze czytane próby odbywały się w trakcie roku akademickiego w Warszawie w lokalu AKŁ, natomiast  próby sceniczne odbywały się już w Łomży. Zespól studenckich aktorów – amatorów wystawił w Łomży, w latach 1928 – 1933, kilka sztuk teatralnych przeniesionych z  teatrów zawodowych. Były wśród nich: „Pociąg widmo”, „Wesele Fonsia” , „Panowie w  nowych  kapeluszach” i najgłośniejsza i najwyżej oceniona przez widzów – „Roxy”, z Wandą Kłoskowską w roli głównej. Praca ta była realizowana przez studentów, zajętych przecież własnymi studiami, którzy nie szczędzili  sił przy opracowaniu swych ról  i przygotowaniu przedstawień. Reżyserami tych przedstawień byli m.in. Jerzy Kurcjusz , Leon Gorzoch, dekoracje realizowano pod nadzorem K. Liszowskiego, a scenografie realizowała właśnie Felicja Potyńska. Zgromadzeni w sekcji aktorzy-amatorzy dawali swoje występy w okresach ferii i wakacji studenckich  w Łomży, korzystając z  sali widowiskowej, oddanego do użytku w 1930 roku przy ulicy Polowej Domu Żołnierza. W 1931 roku w Warszawie  ukazała się publikacja  „Akademickie Koło Łomżan 1916-1931”. Jest to praca zbiorowa opracowana przez Komitet Redakcyjny w składzie Potyńska Felicja, Suchocki Antoni, Schmidt Andrzej, Grochocki Franciszek. Okładkę zaprojektowała Potyńska,  a grafiki umieszczone publikacji są autorstwa Franciszka Grochockiego i Felicji Potyńskiej. Autorstwa Potyńskiej jest sześć grafik o następujących tytułach : Łomża- Portal katedry, Łomża – Fragment ul. Kapucyńskiej, Łomża – Zjazd, Łomża, Łomża – Kościół ewangelicki, Łomża – Kamienne schodki. W wydawnictwie  też jest zawarty tekst Potyńskiej zatytułowany „ Kryzys inteligencji”. Pozwolę sobie zacytować z niego jedno zdanie „ Kryzys inteligencji, spowodowany wadliwym rozrostem szkolnictwa średniego, ogólnokształcącego i wyższego, niewyzyskiwaniem pędu ogólnego w górę, po wiedzę i lepsze warunki bytowania, sił i energii, marnowanych bezpowrotnie, może zaciążyć bardzo ujemnie na ogólnym bilansie kulturalnym Polski”.  We wrześniu 1934 roku odbyły się w Warszawie Międzyklubowe regaty kobiece zorganizowane przez Warszawski Klub Wioślarek. Felicja Potyńska była członkiem załogi czwórki półwyścigowej warszawskiego Akademickiego Związku Sportowego, która w szóstym biegu zdobyła pierwsze miejsce. W czasopiśmie literackim SKAWA nr 7 z lipca-sierpnia 1939 roku jest informacja zatytułowana „ Plastyczki Polskie na wystawie „ Świat kobiety”. W ramach tej wystawy otwartej w Resursie Obywatelskiej w Warszawie reprezentacyjne miejsce zajmowała wystawa obrazów i rzeźb polskich plastyczek. Wśród uczestniczek tej wystawy była także Felicja Potyńska,  która prezentowała „Portret mężczyzny”  – akwarelę w tonach popielatym, czarnym i żółtawym. Nie znamy losów wojennych Potyńskiej.  Po wojnie, a dokładnie w dniu  22.12.1944 roku została otwarta na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim wystawa zorganizowana przez powstający Związek Polskich Artystów Plastyków. „Polonia” ,taki tytuł nosiła ta ekspozycja, prezentowała  szkice z  czasów wojny 1939-1944. Wśród 24 artystów prezentujących swoje prace znajdujemy Felicje Potyńską,  która zaprezentowała akwarelę z 1944 roku  zatytułowaną „Pejzaż wojenny”. Być może w połowie lat czterdziestych przebywała na Dolnym Śląsku co może potwierdzać wydana w 1946 roku przez Państwowe Zakłady Graficzne we Wrocławiu teka litografii wykonanych przez Potyńską. Komplet zawierał 20 podpisanych autolitografii w formacie 27 x 35,5 cm i prezentował  następujące dolnośląskie miasta: Wrocław, Kąty, Opole, Brzeg, Kłodzko, Paczków, Świdnica, Bystrzyca, Wałbrzych, Jelenia Góra, Bolków, Lwówek.

Grafiki Potyńskiej wykonane głównie w latach 1954-1956 prezentujące krajobrazy, pomniki, budynki związane z Warszawą, pojawiające się w antykwariatach, na aukcjach,  mogą świadczyć,  że w tym okresie mieszkała w Warszawie. W wspomnieniach pojawia się też wątek jej zainteresowań marynistycznych,  Potyńska  znajduje się też na liście członków Klubu Marynistów i Stowarzyszenia Marynistów Polskich jako członek Związku  Polskich Artystów Plastyków. W 1956 roku powstał „Klub Marynistów”, który w 1968 roku przekształcił się w „Stowarzyszenie Marynistów Polskich”. W 1959 roku Potyńska prezentowała swe prace na II Ogólnopolskiej Wystawie Sztuki Marynistycznej(…).

Swoje prace prezentowała na wystawach indywidualnych  w 1946 roku we Wrocławiu, w  1962  roku w Hotelu „Warszawa”, w  1963 roku w  lokalu ZLP, w 1964 roku w  Klubie TPPR oraz na wystawach zbiorowych  w 1959 w  Galerii Sztuki MDM, w  1961 roku na  wystawie  Malarstwo w XV-lecie PRL w Muzeum Narodowym, w  1963 roku na ekspozycji  XX-lecie Ludowego Wojska Polskiego w Twórczości Plastycznej w Zachęcie, w 1964 roku  z okazji X – lecia  oddziału warszawskiego ZPAP w  Zachęcie.  Prace jej  znajdują się w zbiorach prywatnych zarówno w Polsce, jak i za granicą (Francja, Szwajcaria, Czechy, Kanada).

Zmarła w 1994 roku w Warszawie.

Opracowała Beata Sejnowska-Runo.            Fot.  Sławomir Zgrzywa.

720 Ogólnie 1 Dziś
  
 

Zostaw komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany.

Historia kołem się toczy

HISTORIA KOŁEM SIĘ TOCZY Za kilka dni XII Zjazd Wychowanków i Nauczycieli Średnich Szkół Łomżyńskich. Pierwszy zjazd odbył się 27, 28 i 29 czerwca 1958 r. z inicjatywy nowo utwo[...]