6 wieków historii szlacheckiego gniazda rodu Skarzyńskich – majątku ziemskiego Skarzyn Abramy

Od redakcji:

Andrzej Skarzyński potomek rodu Skarzyńskich herbu Bończa w trakcie prezentacji historii swojego rodu

Andrzej Skarzyński potomek rodu Skarzyńskich herbu Bończa w trakcie prezentacji historii swojego rodu

W dniu 26 sierpnia br. w siedzibie Muzeum Przyrody w Drozdowie miała miejsce konferencja naukowa – „III Spotkanie pokoleń w Kręgu Kultury Ziemiańskiej”. W jej trakcie przedstawiono wiele ciekawych referatów przedstawiających zawikłane na przestrzeni dziejów losy ziemiańskich elit Ziemi Łomżyńskiej.
W poniższym artykule autorstwa Marcina Rydzewskiego – historyka, regionalisty i kustosza Muzeum Przyrody w Drozdowie stanowiącym skrót przedstawionej na spotkaniu prezentacji, prześledzić można koligacje i blisko 600-letnią historię rodu Skarzyńskich herbu Bończa, wywodzących się ze szlacheckiego gniazda rodowego w Skarzynie Abramy. Wersja rozszerzona artykułu ukaże się w publikacji książkowej zawierającej wszystkie wygłoszone na konferencji referaty. Publikacja będzie wydana w roku 2017.
Warto zwrócić uwagę na ciekawostkę historyczną w postaci udokumentowanej źródłowo koligacji rodów Skarzyńskich i Kaczyńskich. Z linii rodu Skarzyńskich herbu Bończa osiadłych w Skarzynie Abramy poprzez Wiktorię Kaczyńską z d. Skarzyńską wywodzi się bezpośrednio wraz z bratem Jarosławem, tragicznie zmarły Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński. Pochodzą oni w prostej linii jako potomni w czwartym pokoleniu, z zawartego w 1841r małżeństwa pomiędzy urodzoną w Skarzynie Starym (1819r) Wiktorią Skarzyńską i urodzonym w Skarzynie Abramach (1816r) Stanisławem Kostką Kaczyńskim.
Bezpośrednimi spadkobiercami VI-ciu wieków tradycji i koligacji rodu Skarzyńskich herbu Bończa wywodzących się ze szlacheckiego gniazda Skarzyn Abramy – dziećmi Tadeusza Skarzyńskiego oraz Danuty Mirewicz, pozostają jako rodzeństwo, osiadli w Warszawie: Seweryn i Bożena, osiadli w Łomży: Jolanta i Andrzej oraz przebywający na stałe w Japonii Zbigniew.

 

 

Historia szlacheckiego gniazda rodu Skarzyńskich – majątku ziemskiego Skarzyn Abramy

Mapa z 1914r odwzorowująca położenie majątku Skarzyn Abramy (dzisiejszy teren parafii Rosochate Kościelne - gmina Czyżew, do 1998 przynależna do woj. łomżyńskiego)

Mapa z 1914r odwzorowująca położenie majątku Skarzyn Abramy
(dzisiejszy teren parafii Rosochate Kościelne – gmina Czyżew, do 1998 przynależna do woj. łomżyńskiego)

Na pograniczu ziem nurskiej i łomżyńskiej,  około 1436 r. Jan ze Skarżyna h. Bończa (pow. sąchocki w ziemi ciechanowskiej) otrzymał nadanie ziemi na prawie rycerskim od księcia (mazowieckiego – przyp. red.) Bolesława IV. Ów Jan dał początek osadzie Skarzyno – dzisiejsza wieś Stary Skarzyn. Z czasem powstała tu okolica szlachecka, w skład której wchodziły wsie drobnoszlacheckie Stary Skarżyn, Nowy Skarżyn (dawniej Skarzyn Mały Brok) oraz Skarzyn Abramy. Ostatnia z wymienionych wsi na przestrzeni XIX w. ponownie została scalona w jedną własność ziemską. Jako folwark Skarzyn Abramy przetrwała do lat trzydziestych XX w. stanowiąc własność jednej z linii potomków założyciela gniazda, od którego ród przyjął w XVI w. nazwisko Skarzyńskich.

HERB BOŃCZA

HERB BOŃCZA

W początkach XVII w. rozdrobnienie osadnicze w okolicy szlacheckiej gniazda Skarzyno osiągnęło trudne do oszacowania rozmiary. W pracy Jana Ciechanowicza, Herbarz Polsko-Rosyjski, t. II odnajdujemy wzmiankę o Janie Bończy ze Skarżyna Skarżyńskim – synu Pawła podwojewodziego i sędziego grodzkiego wiskiego, posła na Sejm 1613 r., który dziedziczył na Skarzynie Starem i Leśnem, Woli Skarżyńskiej, Broku, Gumowie i innych. Część z przytoczonych nazw miejscowości nie występuje więcej w źródłach, to też uznać należy, że były to formy osadnicze nietrwałe wchłonięte przez większe jednostki osadnictwa lub też zanikłe na skutek późniejszych epidemii i wojen.
Garść informacji dostarcza sumariusz dokumentów Tomasza Skarzyńskiego właściciela wsi Rakowo Czachy w pow. łomżyńskim przedstawiony Najwyższej Heroldii Królestwa Polskiego w 1837 i 1838 r. Wśród „streszczeń” figuruje wypis z dokumentu z 1720 r. wystawionego w Łomży, w aktach dawnych polskich, gdzie Stefan Skarzyński pisze się Dziedzicem Dóbr Skarzyna Starego, Broku i innych attynencji. Z kolejnych dowiadujemy się już, że jego wnuk Grzegorz po Macieju w 1751 roku sprzedał połowę swoich dóbr na Skarzynie Abramach i Skarzynie Starym swojemu synowi Hilaremu Skarzyńskiemu. Z 1766 r. pochodzi zapis Hilarego dla swej żony na sumę 700 złotych polskich, zabezpieczony na jego dobrach Skarzynie Abramach i Skarzynie Starym. Powyższy przykład dowodzi, w jaki sposób następował podział większej własności w obrębie dóbr na Skarzynie Abramach. W 1783/4 było własnością kilku rodzin szlacheckich. Ziemię posiadali: Brayczewski, Kaczyński, Laskowski, Łuniewski, Skarzyński, Zaremba

Koligacje rodowe

Nagrobek Józefy Pauliny z Dmochowskich i Wincentego Skarzyńskich herbu Bończa - właścicieli majątku Skarzyn Abramy

Nagrobek Józefy Pauliny z Dmochowskich i Wincentego Skarzyńskich herbu Bończa – właścicieli majątku Skarzyn Abramy

Najstarsze pokolenie Skarzyńskich dzierżące w swoich rękach własność na Skarzynie Abramach i mające bezpośrednie powiązanie genealogiczne z ostatnimi spośród Skarzyńskich właścicielami Skarzyna Abramy reprezentował Michał ur. ok. 1759 r. w Starym Skarżynie, tam też zamieszkały. Ze związku z Marianną z Dąbrowskich miał dzieci Bartłomieja (ur. 1804), Jana Stanisława (1812 -1864) i Wiktorię (ur. 1819 r.).
Co ciekawe wszystkie dzieci urodziły się jeszcze w Skarzynie Starym. Młodość najpewniej spędziły już w Skarzynie Abramach, gdzie jako panna na wydaniu mieszkała Wiktoria poślubiona 27 XI 1839 r. przez Stanisława Kaczyńskiego urodzonego w 1816 r. w Skarzynie Nowym, gdzie po ślubie zamieszkali. W 1864 r. w Skarzynie Abramach zmarł bezpotomnie Jan Stanisław. W majątku osiadł najstarszy z rodzeństwa Bartłomiej. Ożeniony był w 1823 r. z Franciszką Lasocką córką Antoniny z Zarembów. Po ślubie pierwsze lata małżeństwa spędzili jednak w Starym Skarżynie, gdzie na świat przyszła córka Maria Ludwika ur. w 1824 r., kolejne dzieci urodziły się już w Skarzynie Abramach. Bartłomiej miał ośmioro dzieci. Spośród synów ojca jako jedyny, przeżył Wincenty ur. w 1839 r. Jemu też ojciec postanowił przekazać scalaną zapewne po części na zasadzie dziedziczenia, kupna i zamiany własność folwarczną.
W 1851 r. Bartłomiej wraz z Janem Stanisławem zostali odnotowani wśród szlachty wylegitymowanej w Królestwie Polskim. W 1858 r. powiększyli stary drewniany dwór. Wincenty w dwa lata później poślubił (10 X 1860 r.) w miejscowej parafii Józefę Paulinę z Dmochowskich córkę Marianny z Moczydłowskich i Wawrzyńca dziedzica na Krzeczkowie Szepielakach. Intercyzę przedślubną młodzi zawarli przed Śmiarowskim – regentem okręgu łomżyńskiego w Łomży 19 lipca. Ich dzieci bez wyjątku rodziły się już w Skarzynie Abramach. Anna ur. w 1861 r., zamężna z Kossakowskim po ślubie zamieszkała w majątku Poniatowie k. Żuromina; Bronisław ur. 1863 r. ożeniony z Bronisławą z Włodkowskich był właścicielem majątku Grochy Pogorzele; Władysław ur. w 1863 r., z wykształcenia lekarz, ożeniony z Julią Florentyną h. Nałęcz z d. Żochowską, posiadał majątek Tybory Kamianka; Julian ur. 1867 r., ożeniony z Danutą Wróbel, z zawodu aptekarz, posiadał zakład we własnej kamienicy „pod amforami” w Zambrowie oraz majątek Wola Zambrowska; Stanisław był ur. 1871 r.; Aleksander ur. 1874 r. zaślubiony z Julią Wiktorią z Mąkolskich pozostał na ojcowiźnie; najmłodsza z rodzeństwa Helena, zamężna z K. Strupczewskim aptekarzem, zamieszkała w Różanie, gdzie małżonek posiadał aptekę. Proces przekształcenia obszaru wsi zamieszkałej po części przez mniej zamożną szlachtę w folwark dobiegł końca w czasach Jana Stanisława Skarżyńskiego. W 1891 r. był tu jedynym gospodarzem. Posiadał 83 ha gruntów (orne 28, łąki 6, lasy 36). Folwark Skarzyno Abramy i S. Nowawieś liczył 163 morgi powierzchni: gruntów ornych i ogrodów 71 mórg, łąk mórg 12, pastwisk mórg 9, lasu mórg 52, odpadków mórg 13, nieużytków mórg 6; budynków drewnianych 8, las nieurządzony. Folwark Skarzyn Abramy w 1906 r. znajdował się w rękach, dziedziczącego po ojcu, Aleksandra Skarzyńskiego (gm. Warchoły, pow. ostrowski) liczył w sumie 101,9 ha.

W Polsce niepodległej

Aleksander i Julia Wiktoria z Mąkolskich Skarzyńscy herbu Bończa

Aleksander i Julia Wiktoria z Mąkolskich Skarzyńscy herbu Bończa

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości majątek ulega stopniowemu pomniejszaniu. Wg przekazów rodzinnych był to efekt podziału własności drogą sprzedaży gruntów, z uwagi na konieczność zgromadzenia środków na zapewnienie posagu wydawanym za mąż córkom Aleksandra (Janina 1906-1975, małżeństwo w 1930 r. z por. Kazimierzem K. Daszkiewicz – oficerem 77 P.P. zamordowanym w Katyniu w 1940 r.; Irena ur. 1908, ślub w 1927 r. z Władysławem Lady – wyjechali do Kanady z bratem Henrykiem, Joanna 1909-1966, I ślub z Janem Zamojskim, II ślub z kpt. Klemensem Janitz; Alina 1911-1936, małżeństwo z kpt. Klemensem Janitz). Najstarszy z rodzeństwa Henryk (ur. 1904 r.) na stałe osiedlił się w Kanadzie, gdzie zmarł w 1959 r. Według informacji od krewnych on również wspierał finansowo rodzinny majątek ziemski. Na gospodarstwie, przy ojcu, pozostał najmłodszy z szóstki rodzeństwa Tadeusz (1919-1994). Według spisu ziemian woj. białostockiego z 1930 r. majątek ziemski liczył 98 ha gruntów. W maju 1939 r. jego powierzchnia uległa zmianie po wydzieleniu 14,2 ha tj. z 64 ha do 49,6 ha. W czasie II wojny światowej właściciel wraz żoną zostali wywiezieni przez sowietów (w lutym 1940 roku) do Kazachstanu. Na nieludzkiej ziemi zmarł Aleksander (17 X 1941), wdowa Julia Wiktoria powróciła do kraju w 1947 r. Po wojnie majątek nie został przejęty przez państwo na mocy dekretu o reformie rolnej z 1944 r. ponieważ jego powierzchnia nie przekraczała 50 ha. Jako ostatni sprawami majątku ziemskiego zajmował się Tadeusz. Ożeniony w 1944 r. z Danutą Mirewicz (ślub w parafii Rosochate) w drugiej połowie lat 40-tych przeniósł się do Łomży, gdzie na zakupionej działce wybudował dom dla powiększającej się rodziny. Represjonowany przez władze komunistyczne, rok spędził w więzieniu, osądzony za współpracę z powojennym podziemiem antykomunistycznym (we dworze odbywały się tajne narady).
Tadeusz Skarzyński jeszcze do połowy lat siedemdziesiątych XX w. powoli wyprzedawał ziemię okolicznym rolnikom. Nabyła ją także m.in. Parafia w Rosochatem Kościelnem, która zakupiła teren z myślą o powstaniu na tym obszarze oddzielnej parafii Skarżyńskiej. Obecnie po dawnym osadnictwie nie ma śladu w terenie, a nazwa miejscowości zanikła wraz z likwidacją majątku ziemskiego przez ostatniego właściciela majątku z rodu Skarzyńskich.

Marcin Rydzewski

 

Wincenty i Józefa Paulina z Dmochowskich Skarzyńscy herbu Bończa

Wincenty i Józefa Paulina z Dmochowskich Skarzyńscy herbu Bończa

 

Członkowie rodu Skarzyńskich herbu Bończa w trakcie zjazdu rodzinnego w Drozdowie (pierwszy z lewej od dołu: Marcin Rydzewski - autor opracowania, drugi z lewej: Andrzej Skarzyński wraz z córką)

Członkowie rodu Skarzyńskich herbu Bończa w trakcie zjazdu rodzinnego w Drozdowie
(pierwszy z lewej od dołu: Marcin Rydzewski – autor opracowania, drugi z lewej: Andrzej Skarzyński wraz z córką)

Spotkanie w Drozdowie

 


MINIATURKA_LutosławscyWięcej o konferencji naukowej – „III Spotkanie pokoleń w Kręgu Kultury Ziemiańskiej”

http://historialomzy.pl/sprawa-braci-lutoslawskich/

 

 

PARTNERPartner serwisu historycznego Ziemi Łomżyńskiej historialomzy.pl
Zabytki Ziemi Łomżyńskiej:
https://www.facebook.com/groups/1643764569210873/

red.

1820 Ogólnie 1 Dziś
  
 

7 Komentarzy

  1. 3 września 2016  23:29 przez Christo Odpowiedz

    Jakim prawem usunęliście mój uważny komentarz ?
    Jest okazaniem brakiem szacunku z twojej strony redakcji lub autora dla użytkownika.
    Brak mi słów.

  2. 6 września 2016  22:54 przez Andrzej Brzóska Odpowiedz

    Wiktoria Skarzyńska poślubiła w roku 1839 (a nie 1841) Stanisława Kaczyńskiego (nie miał on drugiego imienia) jak błędnie Państwo podajecie w ślad za M. Rydzewskim (a ten powtarza za pewną stroną www dotyczącą genealogii).
    Cała okolica szlachecka Skarzyno była i jest położona w powiecie zambrowskim, ziemi łomżyńskiej. Genealogia właścicieli majątku w Skarzynie Abramach kończy się nie na Michale Skarzyńskim (ur. ok. 1759), a na pokoleniu jego rodziców: Tomaszu Skarzyńskim (ur. ok. 1729) i jego żonie Mariannie z Zarembów.

    • 8 września 2016  12:30 przez Ewa Skarzyńska-Szczepaniak

      Panie Andrzeju cieszę się bardzo, że tu "spotkałam" Pana, może będzie Pan mógł,dzięki uprzejmości Redakcji, przekazać mi Swój adres mailowy. Mam jednocześnie wielką prośbę do Pana i do Redakcji o to,aby dopilnować prawidłowej pisowni nazwy Skarzyn, bez kropki. Pamiętam, że mój św. pamięci Tata, którego Ojciec urodził się w Skarzynie Starym, bardzo tego przestrzegał. Może uda się nawet wrócić do historycznej nazwy miejscowości - naprawdę nie wiem komu to przeszkadzało.

  3. 7 września 2016  9:35 przez Marcin Odpowiedz

    Serdecznie dziękuję za konstruktywne odniesienie się do artykułu, który w dalszym ciągu jak widać ma szansę na poszerzenie ujętej treści, czemu m.in. ma służyć również niniejszy serwis historyczny. Jak wspomniano w artykule jest on częścią większego opracowania stąd też skrótowe potraktowanie pewnych wątków. Artykuł jest w przygotowaniu do publikacji książkowej, Treści powielane w internecie nie stanowiły podstawy niniejszego opracowania.

  4. bratko
    8 września 2016  17:32 przez bratko Odpowiedz

    Szanowna Pani Ewo
    Pani uwagę skierowałem do autora opracowania, a kontakt do kol. Andrzeja Skarzyńskiego udostępniłem Pani w wiadomości na priv.
    pozdrawiam
    red. Wojciech Winko

  5. 13 września 2016  16:59 przez Justyna Odpowiedz

    Czy ktoś z Państwa ma jakieś informacje o Eugeniuszu Skarzyńskim, który podobno, w 1895 wybudował dwór w Starym Lubiejewie?

  6. 6 października 2016  15:21 przez Tomasz Odpowiedz

    Mam w moim drzewie jednego Eugeniusza Skarzyńskiego syna Rudolfa Napoleona ale to chyba nie ten o którego Pani pyta
    Bo ten którego ja mam żył w latach 1831- 1873

Zostaw komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany.