Okres II RP

Z kalendarium łomżyńskiego:

11 listopada 1918 r w trakcie niepodległościowej akcji Polskiej Organizacji Wojskowej w trakcie rozbrajania Niemców, poległ w boju Leon Kaliwoda, komendant X Okręgu Polskiej Organizacji Wojskowej w Łomży i drużynowy I Drużyny Harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki w Łomży

                                                                                      Kontekst historyczny:
Leon KaliwodaNa przełomie października i listopada 1918 r. wobec rozpadu monarchii austro-węgierskiej i zapowiedzi bliskiej klęski Niemiec Polacy coraz wyraźniej odczuwali, że odbudowa niepodległego państwa polskiego jest bliska. Szansy danej przez historię Polacy nie zmarnowali i aktywnie przystąpili do przejmowania władzy na ziemiach polskich okupowanych przez państwa centralne. Sytuację polityczną w Warszawie zmieniło w sposób zasadniczy przybycie 10 listopada 1918 r. specjalnym pociągiem z Berlina uwolnionego z twierdzy magdeburskiej Józefa Piłsudskiego, którego powitali na dworcu przedstawiciele Rady Regencyjnej. W dniu 11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna „wobec grożącego niebezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, dla ujednolicenia wszelkich zarządzeń wojskowych i utrzymania porządku w kraju” przekazała władzę wojskową i naczelne dowództwo wojsk polskich, jej podległych, brygadierowi Józefowi Piłsudskiemu. Generalny Gubernator gen. Hans von Beseler potajemnie opuścił miasto, a żołnierze POW razem z żołnierzami Polskiej Siły Zbrojnej, będącej pod rozkazami Rady Regencyjnej, przystąpiły do rozbrajania stacjonujących w Warszawie oddziałów niemieckich. Na ogół akcja rozbrajania przebiegała bez walki, chociaż do zaciętych walk doszło m. in. przy opanowywaniu przez Polaków Ratusza i Cytadeli. W Łomży pod kierownictwem Leona Kaliwody opracowano według instrukcji dowództwa POW plan przejmowania z rąk niemieckich kluczowych punktów w mieście, wyznaczono też patrole uliczne i warty, a początek akcji rozbrajania żołnierzy niemieckich określono na dzień 11 listopada, na godz.15. Dokładnie w trakcie negocjacji komitetu obywatelskiego złożonego z „pierwszych” obywateli Łomży z gubernatorem niemieckim w sprawie kapitulacji garnizonu łomżyńskiego rozległy się w mieście strzały, których pierwszą śmiertelną ofiarą w okolicach kamienicy Śledziewskich przy ul. Sienkiewicza, padł „komendant placu” Leon Kaliwoda. W następstwie rozwoju zdarzeń gubernator niemiecki zgodził się na złożenie przez garnizon niemiecki broni i uzgodniono warunki natychmiastowej niemieckiej ewakuacji. Tragiczna, ale i chwalebna śmierć przy rozbrajaniu żołnierzy niemieckich w dniu 11 listopada, która stała się udziałem m. innymi Leona Kaliwody, została we wdzięcznej pamięci mieszkańców Łomży symbolem najwyższych patriotycznych wartości, nierozerwalnie związanym ze świętem odzyskania niepodległości po 123 latach niewoli.

ryc.: Herb Rzeczypospolitej Polskiej wg wzoru z 1927 r.

ryc.: Herb Rzeczypospolitej Polskiej wg wzoru z 1927 r.

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej na froncie kamienicy Śledziewskich przy ul. Sienkiewicza ku czci Leona Kaliwody - Łomża, 1933r

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej na froncie kamienicy Śledziewskich przy ul. Sienkiewicza ku czci Leona Kaliwody – Łomża, 1933r

źródło: fot. prywatna ze zbiorów Adama Sobolewskiego Powtórne wmurowanie tablicy pamiątkowej przechowywanej w ukryciu od czasu II wojny światowej - Łomża, 11 listopada 1981r Warta honorowa. Od lewej Joanna Zdanowska i Małgorzata Kadłubowska

źródło: fot. prywatna ze zbiorów Adama Sobolewskiego
Powtórne wmurowanie tablicy pamiątkowej przechowywanej w ukryciu od czasu II wojny światowej – Łomża, 11 listopada 1981r
Warta honorowa. Od lewej Joanna Zdanowska i Małgorzata Kadłubowska

Cmentarz przy ul. Mikołaja Kopernika w Łomży - ufundowany przez społeczność miasta nagrobek Leona Kaliwody fot.: Henryk Sierzputowski

Cmentarz przy ul. Mikołaja Kopernika w Łomży – ufundowany przez społeczność miasta nagrobek Leona Kaliwody
fot.: Henryk Sierzputowski