Opactwo Przenajświętszej Trójcy w Łomży

Opactwo Przenajświętszej Trójcy w Łomży

Opactwo Beneduktynek w 2000 rZakon benedyktynów wywodzi się od św. Benedykta, który urodził się w 480 roku w Nursji, niewielkim miasteczku w środkowej Italii. Jego bliźniacza siostra Scholastyka dała początek zakonowi benedyktynek.

Do Polski benedyktyni przybyli jako misjonarze (św. Wojciech, św. Brunon z Kwerfurtu) już w X wieku. W XI wieku powstały pierwsze klasztory benedyktynów w Polsce (Łysa Góra, Tyniec). Pierwsze opactwo benedyktynek w Polsce zostało założone w Staniątkach koło Krakowa w 1253 roku z fundacji kasztelana krakowskiego Klemensa herbu Gryf. W XV wieku powstały klasztory żeńskie : w Toruniu, Nieświeżu, Żarnowcu, Lwowie, Jarosławiu, Poznaniu, Sandomierzu, Przemyślu, Słonimie, Drohiczynie, Przasnyszu. Opactwa w Grudziądzu, Łomży i Radomiu stanowią fundację z Torunia. Rozkwit zakonu nastąpił w XVI wieku dopiero po Soborze Trydenckim. Na terenie Polski powstały 22 klasztory, z czego okres rozbiorów przetrwało tylko sześć: we Lwowie, w Wilnie, Nieświeżu, Przemyślu, Staniątkach i w Łomży.

Klasztory są samoistne, każdy ma swój nowicjat. Razem tworzą Kongregację p/w. Niepokalanego Poczęcia NMP, na czele, której stoi Ksieni Prezeska, Wybierana przez kapitułę na okres 6-ciu lat. Benedyktynki polskie mają wizytatora mianowanego przez św. Kongregację do spraw życia konsekrowanego. Pełni on funkcję wówczas, gdy ktoś do niego odwoła się.

Fundacja klasztoru w Łomży przygotowywana była od 1621 roku przez Zofię Dulską, Ksienię z Torunia.

Kościół i klasztor benedyktynek wybudowano z fundacji Adama Kossobudzkiego, wojewody mazowieckiego, starosty łomżyńskiego i wiskiego za pozwoleniem miejscowego proboszcza Jana Chociszewskego w latach 1622- 1628. Zespół klasztorny został wzniesiony przy dawnym kościele farnym (Rozesłańców) na Popowej Górze. Wojewoda mazowiecki wraz ze swoim synem Stanisławem przeznaczył na uposażenie Opactwa Benedyktynek łomżyńskich wieś Cydzyn w ówczesnym powiecie kolneńskim. Pierwsze 9 panien przybyło do Łomży już w 1628 roku. Jeszcze w tym samym roku do klasztoru wstąpiło 25 panien z Łomży i okolic. Klasztor benedyktynek łomżyńskich był bardzo szanowany i ceniony, o czym świadczą liczne darowizny na jego rzecz. W okresie 1635 – 1670 przekazano siostrom wiele łąk, ogrodów i siedlisk w samej Łomży. W 1634 roku biskup płocki Samuel Iłowski zapisał klasztorowi 10 tysięcy złotych z uwarunkowaniem, że Panny z jego rodziny będą przyjmowane do klasztoru bez posagu.

Drewniany kościół i Klasztor spłonęły w czasie wojen szwedzkich w 1656 roku, a odbudowane obydwie budowle ogień strawił ponownie w czasie wielkiego pożaru miasta 1696 roku. Ponownie odbudowano obie budowle.

W 1773 roku benedyktynki sprzedały zespół klasztorny wraz z placem za 6000 złotych polskich dla fundacji ojców kapucynów z tego względu, że nie było to zbyt wygodne dla nich miejsce (brak wody). Benedyktynki przeniosły się na Stokową Górę tzw. „Siedliska”, gdzie są do dziś. Wybudowały tam w latach 1760 – 1764 drewniany klasztor i kościół p/w. św.Trójcy i Wniebowzięcia NMP. Kościół konsekrował 9 sierpnia 1767 roku ks. biskup Cyprian Woliński

W 1812 roku w czasie wojen napoleońskich wschodnia część budynku została zniszczona i wymagała remontu, a stan liczebny zakonu składał się z 6-ciu zakonnic, groziła nawet benedyktynkom przeprowadzka do Sierpca, na szczęście nie doszła do skutku.

W 1830 roku w czasie Powstania Listopadowego klasztor poniósł duże straty materialne liczone w tysiącach złotych. Zniszczone zostały zabudowania gospodarcze, , ogrodzenie i inwentarz. W roku 1859 rozpoczęto budowę murowanego klasztoru, a w 1860 budowę murowanego kościoła z jedną wieżyczką nad szczytem zachodnim, wyświęcony 10 lutego 1863 roku przez ks. Jana Chcińskiego.

W1867 roku kapucyn Beniamin Szymański biskup diecezji siedleckie , przywiózł z Leśnej Cudowny Obraz Matki Bożej na przechowanie aby ukryć go przed władzami carskimi. W I wojny światowej, a zwłaszcza okupacji Łomży przez bolszewików kościół i klasztor poniósł straty, a zburzona wieżyczka nie została odbudowana w czasie powojennego remontu.

W 1931 roku na placu przykościelnym wybudowano z kamienną Grotę Matki Bożej z Lourdes, ufundowaną przez ks. Franciszka Wądołowskiego, kapelana sióstr zakonnych, a w 1935 roku za ogrodzeniem klasztornym wzniesiono budynek kapelanii.

Całkowicie zniszczony zespół klasztorny w 1939 roku, odbudowano w latach 1946 – 1953 z częściowym wykorzystaniem murów zewnętrznych, wg projektu architektów Urszuli i Adolfa Ciborowskich pod nadzorem Zdzisława Świątkowskiego.

Odbudowywanie połączono z rozbudową i przekształceniem zespołu klasztornego zgodnie z założeniami reguły św. Benedykta; dobudowano skrzydła południowe i wschodnie z zachowaniem podziałów i gabarytów jak w skrzydle zachodnim, wprowadzono arkadowe krużganki wokół wirydarza i zastosowano noeromański wystrój oratorium

Zespół odbudowano dzięki ofiarności społeczeństwa z całej Polski i ciężkiej pracy zarówno fizycznej, jak i kwestowaniu po całej Polsce. Były to ciężkie czasy na odbudowywanie sakralnych budynków, nastał ustrój przeciwny kościołowi, zabroniono nawet kwestowania. Państwo zamiast pomóc w odbudowie mimo wszystko zabytkowych budynków, wymyślało różne przeszkody. Mimo zakazu zakonnice kwestowały i to dość udanie, zawsze przywoziły sporo pieniędzy na odbudowę klasztoru, niejednokrotnie i milicjanci widząc kwestujące zakonnice odwracali się udając, że ich nie widzą, Niektórzy i z sędziów stosowali najmniejsze kary, jeżeli którąś zaprowadzono przed jego oblicze.

Kościół przyklasztorny, orientowany zbudowany jest na polanie prostokąta, z prezbiterium wyodrębnionym we wnętrzu kościoła zamkniętym ścianą prostą i przylegającą od wschodu prostokątną parterową zakrystią. Pod prezbiterium sklepiona odcinkowo krypta dostępna z zewnątrz.

Wnętrze kościoła trójnawowe, pseudohalowe o wysokich półkolistych arkadach przykryte stropem.

Fasada i elewacja wschodnia trójosiowe, z trójkątnymi szczytami, dzielone uproszczonymi pilastrami. Okna zamknięte półkoliście z tynkowanymi nadłuczami. Dach na kościele dwuspadowy kryty blachą. Posadzka z mozaiki marmurowej, którą sprowadzono także z Pilawy Górnej wraz z elementami ołtarza. Zdobycie materiału na ołtarz i na posadzkę graniczyło z cudem, ponieważ w tym czasie budowano PKiN w Warszawie, i cały urobek marmuru zużywany był na tą właśnie budowę.

W głównym ołtarzu neoromańskim projektu Józefa Andruszko, murowanym z białego marmuru w latach 1952 – 1955, pod kolumnowym baldachimem – mensa z płaskorzeźbami wyk. art. plastyk Adam Roman, nad nią krucyfiks barokowy z pierwszej ćwierci XVII wieku. Nad głównym ołtarzem witraż św. Benedykta.

Świątynię odbudowano w ciągu jednego roku, od stycznia do października 1946 roku. Ceremonii poświęcenia kościoła w dniu 6 października 1946 roku dokonał Ks. Józef Perkowski, rektor wyższego Seminarium Duchownego w Łomży. Uroczystej konsekracji dokonał ks. biskup Czesław Falkowski w dniu 18 listopada 1962 roku. W 1976 roku kościół odmalowano wewnątrz i zewnątrz, ułożono także nową polichromię.

W latach 1994 – 1997, staraniem ks. prałata Jerzego Abramowicza – ówczesnego kapelana – opactwa odbudowano wieżę kościelną i postawiono nowy ołtarz w nawie bocznej. W oknach, za wyjątkiem dwóch szczytowych wstawiono piękne witraże. Zakupiono nowe dzwony, które po poświęceniu otrzymały imiona Maryja, i od patrona zakonu Benedykt i Scholastyka.

Klasztor dwukondygnacyjny o trzech skrzydłach odbudowano i rozbudowano w latach 1947- 1950, zamykający prostokątny wirydarz na południe od kościoła, z arkadowymi krużgankami. W północnym narożu skrzydła wschodniego otwarte arkadami do prezbiterium: oratorium z wystrojem neoromańskim ze sklepieniem krzyżowym z chórem zakonnym w drugiej kondygnacji. Elewacje z podziałami ramowymi. Dach dwuspadowy kryty blachą miedzianą (poprzednio dachówka). Dobudowane zostały skrzydła wschodnie i południowe z zachowaniem podziałów i gabarytów jak w skrzydle zachodnim.

Obraz św. Józefa z Dzieciątkiem, przywieziony z Dubowa przez siostry karmelitanki; barokowy z XVII wieku. Znajduje się w bocznej kapliczce od strony południowej. Całkowicie przemalowany za wyjątkiem pejzażowego tła.

Oprócz cennych przedmiotów zabytkowych w Opactwie Benedyktynek znajdują się w archiwum klasztornym cenne źródła pisane, dotyczące historii opactwa i miasta Łomży, dwie kroniki: najstarsza z 1774 roku i współczesna z lat 1922 – 1954, oraz „Książka do wpisywania braci i sióstr w Bractwie Szkaplerza Świętego NMP 1863 roku. Do książki włożone są dwa zniszczone, brązowe szkaplerze z wizerunkiem Matki Bożej Szkaplerznej, Serca Pana Jezusa, Świętego Józefa, Świętego Szymona, używane podczas przyjmowania członków do bractwa. Najwięcej wpisów było w drugiej połowie XIX wieku od 1863 roku po Powstaniu Styczniowym, stanowiły one swego rodzaju manifestację religijną – patriotyczną. Książka prowadzona była do 1959 roku. W księdze spotyka się takie nazwiska z drugiej połowy XIX wieku: Lutosławskich, Trzeszczkowskich, Godlewskich, Piaścików, Chętników, Śmiarowskich, Milbergów, Niklewiczów, Nosarzewskich, oraz innych mieszkańców Łomży.

Kronika z 1774 roku została wykorzystana przy opracowaniu „Dziejów Łomży od czasów najdawniejszych do rozbiorów Rzeczypospolitej XI w. – 1795 rok” (Donata Godlewska). Kronika współczesna przedstawiona jest w publikacji „Kronika Panien Benedyktynek Opactwa Świętej Trójcy w Łomży (1939 – 1954)” wg S. Alojzy Piesiewicz. W 1994 roku zakon liczył 22 siostry po ślubach wieczystych i 1 siostrę oblatkę. W tym samym roku opactwo przyjęło nazwę Mniszki Benedyktynki Opactwa Trójcy Przenajświętszej. W jubileuszowym 2000 roku klasztor Benedyktynek to 17 sióstr profesek, 1 nowicjuszka i 1 oblatka.

Benedyktynki to nie tylko szerzenie kultu Matki Bożej, prowadziły także szkółki i internaty dla dziewcząt, ochronki dla dzieci, udzielały prywatnych lekcji. Trudniły się także ziołolecznictwem, otaczały opieką ubogich i potrzebujących.

Najcięższymi okresami w historii opactwa były czasy zaborów Koniec wieku XVIII, wiek XIX i początek wieku XX. Najgorszy był chyba jednak okres II wojny światowej. Szczególnie mocno dali się we znaki wojska sowieckie w okresie od 17 września do 22 czerwca 1941 roku, później okupacja niemiecka do września 1945 roku. Po zakończeniu II wojny światowej rząd Polski będący pod wpływem sowieckiej polityki też nie ułatwiał życia zakonom i wszystkiemu, co wiązało się z kościołem.

Łomżyńskie Opactwo Benedyktynek śledząc jego historię, to nie tylko zabytkowe budowle sakralne, które wpisały się na zawsze w panoramę Łomży, to żywy organizm kościoła spełniający ważną rolę w społeczeństwie łomżyńskim, mający wpływ na życie religijne, oświatę i kulturę Łomżan i Ziemi Łomżyńskiej.

Kto chciałby szerzej poznać historię opactwa w okresie 1939 – 1954 radzę przeczytać publikację „Kronika Panien Benedyktynek Opactwa Świętej Trójcy w Łomży (1939 – 1954)” wg S. Alojzy Piesiewicz.

W kościele i klasztorze znajdują się liczne przedmioty zabytkowe: naczynia liturgiczne, cenne obrazy, krzyże, rzeźby, ornaty itp., niektóre nawet z XV wieku, większość zaś z XVIII wieku

Obraz Matki Bożej Śnieżnej z Dzieciątkiem i z aniołami unoszącymi koronę w ołtarzu nawy bocznej. Barokowy, z około 1630 roku, warsztat toruński, z trybowanymi sukienkami, koronami wazowskimi i półksiężycem z tegoż czasu, wokół liczne wota z XX wieku.

1. W czasie I wojny światowej, a zwłaszcza okupacji Łomży przez bolszewików w 192o roku, kościół i klasztor poniosły straty, a zburzona wieżyczka na kościele została odbudowana dopiero w latach 90-tych XX wieku.

2. Kościół z odbudowaną wieżyczką w latach 1994-1997 przez ks. prałata Jerzego Ambroziewicza, ówczesnego kapelana opactwa.

3. Kościół benedyktynek w Łomży zburzony i zniszczony w 1939 roku.

4. Kościół i klasztor po zniszczeniach wojennych w 1939 roku.

5, 6. Kamienna grota z figurką Matki Boskiej z Lourdes wybudowana na placu przykościelnym w 1931 rok, ufundowaną przez ks. Franciszka Wądołowskiego, kapelana sióstr.

7. Opactwo benedyktynek w 200 roku.

8. Panorama Łomży z widokiem na opactwo benedyktynek.

9. Opactwo benedyktynek w 2006 roku.

10. Opactwo benedyktynek od strony zachodniej.

11. Widok na klasztor benedyktynek od ulicy Dwornej.

12. Widok z klasztornego okna na plac przykościelny od strony ulicy Dwornej.

13. Wnętrze klasztoru.

14. Siostra w zakrystii.

15. Korytarz klasztorny.

16. Wspólnota zakonna w drodze na nabożeństwo.

17. Cela zakonna.

18. Wirydarz (czworoboczny dziedziniec klasztorny)  z arkadowymi krużgankami o głowicach kostkowych z kapliczką św. Józefa.

19. Benedyktynki w kapitularzu zakonnym. (Kapitularz –  pomieszczenie do zebrań zakonnych.)

20. Oratorium ( miejsce modlitwy)  ze sklepieniem krzyżowym na neoromańskich kolumnach z diorem zakonnym.

21. Klasztor, korytarz główny. Feretron z rzeźbą Matki Boskiej Łaskawej z początku XVIII wieku przekazany z kościoła jezuitów w Łomży w 1808 roku (z prawej). Z lewej – barokowa płaskorzeźba „Ecce Homo” z połowy XVIII wieku.

22. Refektarz ( stołówka zakonna).

23. Wydawanie posiłków dla ubogich.

24, 25. Wypiekanie  opłatków i komunikantów.

26. Błogosławiony Michał Piaszczyński, spowiednik sióstr, 1939 rok.

27. Obłóczyny s. Pauli, 1947 rok.

28. Wspólne nabożeństwo śpiewane.

29. Widok na chór w kościele benedyktynek.

30. Wnętrze kościoła z widocznym ołtarzem głównym.

31. Ołtarz, główny w stylu neoromańskim projektu Józefa Andruszko, murowany z białego marmuru w latach 1952 – 1955, pod kolumnowym baldachimem – mensa z płaskorzeźbami wyk. art. plastyk Adam Roman, nad nią krucyfiks barokowy z pierwszej ćwierci XVII wieku. Nad głównym ołtarzem witraż św. Benedykta.

32. Krzyż ołtarzowy, barokowy, z XVIII wieku.

33. Krucyfiks barokowy z początku XVII wieku w ołtarzu głównym.

34. Kielich neogotycki z 1905 roku.

35. Kielich gotycki z XV wieku z fundacji Piotra Śliwki, pochodzący z Sierpca.

36. Monstrancja wieżyczkowa z ornamentyką późnorenesansową z pierwszej ćwierci XVII wieku. Podczas renowacji w 1784 roku uzupełniono dekorację kwiatową. Na stopie herb Prawdzic i inicjaly VI fundatora z rodziny Iłowskich.

37. Relikwiarz z drugiej połowy XVII wieku.

38. Pastorał opatki, barokowy z połowy XVIII wieku.

39. Woluta pastorału opatki z figurą Matli Bożej z XVIII wieku.

40. Rzeźba św, Anny prowadzącej Maryję. Barokowa, z pierwszej połowy XVIII wieku.

41, 42. Ornat biały z 1857 roku z haftem płaskim cieniowanym.

43, 44. Ornat biały z 1753 roku barokowy restaurowany w 1885 roku.

45, 46. Ornat biały z 1853 roku z haftem płaskim cieniowanym.

47, 48. Ornat fioletowy z około 1880 roku z haftem płaskim cieniowanym z symbolami Męki Pańskiej.

49. Velo białe z 1853 roku.

50. Velo fioletowe z około 1853 roku.

51. Chrystus ubiczowany, zbierający szaty. Obraz barokowo-ludowy z XVIII wieku.

52. Matka Boża Bolesna. Obraz późnobarokowy z końca XVIII wieku.

53. Obraz św. Walentego z 1948 roku w ołtarzu nawy bocznej.

54. Obraz Matki Bożej Śnieżnej z Dzieciątkiem i aniołami unoszącymi koronę. Barokowy z około 1850 roku w ołtarzu nawy bocznej.

55. Ofiara Abrahama. Obraz z  drugiej połowy XVIII wieku.

56. Obraz św. Benedykta i św. Scholastyki z 1869 roku.

57. Opatrzność Boża. Obraz z 1862 roku.

58. Obraz św. Józefa z Dzieciątkiem, przywieziony z Dubowa przez siostry karmelitanki; barokowy z XVII wieku. Znajduje się a bocznej kapliczce, od strony południowej.

59. Obraz św. Leonarda. Barokowo-ludowy z XVIII wieku.

60. Dziewczęta z internatu, w środku Ksieni Walburga Weber, 1930 rok.

61. Dziewczęta z internatu, 1930 rok.

62. Dziewczęta z internatu, w środku Ksieni Walburga Weber, 1938 rok.

63. Dziewczęta z internatu, 1948 roku.

64. Kościół i klasztor od strony wschodniej.

65, 66. Życie w klasztorze to nie tylko modlitwa.  Praca przy kwiatach w zakonnym ogrodzie.

67. Przy zbiorze siana.

68. To także praca na traktorze.

69. Wnętrze kościoła.

70. Witraż św. Benedykta.

71. Witraż św. scholastyki.

Opracowano i na podstawie:
Donata Godlewska. Czesław Brodzicki
W opactwie Benedyktynek Łomżyńskich.
S. Alojza Piesiewiczówna
Kronika Panien Benedyktynek Opactwa św. Trójcy w Łomży (1939 – 1954)
Zdjęcia od 1-4, 6-8, 11-71 – Jacek Malanowski Foto „Wrzos” Łomża ul. Farna.
Zdjęcia 5, 9,10 – Autor tematu
2589 Ogólnie 2 Dziś
  
 

5 Komentarzy

  1. 6 lipca 2010  21:52 przez Tomasz Bieliński Odpowiedz

    Witraże, które znajdują się w świątyni zostały wykonane wg projektu Pawła Przyrowskiego z pracowni Witraże s.c. w Warszawie. Są to tradycyjne motywy: figura świętej osoby wraz z atrybutami, na tle geometrycznego przeszklenia, całość okolona ozdobną bordiurą. Technika zastosowana przy realizacji nie różni się od sposobów wykonywania średniowiecznych witraży: szkło witrażowe pocięto na kawałki, dodatkowo pomalowano farbami ceramicznymi, wypalono w wysokiej temperaturze, spojono przy pomocy ołowianych listewek.

  2. maciek
    7 lipca 2010  8:44 przez maciek Odpowiedz

    Panie Tomku dzięki za fachową informację. Polecam Panu jeszcze witraże w Katedrze. Ma Pan może wiedzę na temat katedralnych witraży?

  3. 11 lipca 2010  20:00 przez Michal_D Odpowiedz

    Czy osoba widniejąca na 14 zdjęciu to siostra Benedykta ? Miałem z nią lekcje religii w początkowych latach nauczania w Szkole Podstawowej nr 3. Przygotowywała nas także do I Komunii Świętej.

  4. maciek
    12 lipca 2010  17:25 przez maciek Odpowiedz

    Nie wiem czy to jest siostra Benedykta. Pod zdjęciem był tylko podpis W zakrystii.

  5. 30 lipca 2015  17:42 przez Beata Odpowiedz

    Na pewno to siostra Benedykta! Też ją pamiętam :) Wspaniała postać!!

Zostaw komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany.

Śmiarowscy

Śmiarowscy Nazwisko Śmiarowski najprawdopodobniej pochodzi od Śmiarowa – małej wsi położonej w powiecie kolneńskim, „rodowego gniazda” tej starej szlacheckiej rodziny herbu „Rawic[...]