Śladami pamięci łomżyńskich pokoleń

W TRAKCIETowarzystwo Naukowe im. Wagów przy współpracy z Łomżyńskim Bractwem Historycznym oraz Polskim Towarzystwem Historycznym oddział w Łomży zaprosiło miłośników historii miasta, na wyjątkową wyprawę po łomżyńskim zabytkowym cmentarzu przy ul. Kopernika. W sobotę 17 września o godz.11 grupę pasjonatów historii naszego grodu poprowadził historyk i znawca dziejów miasta  Sławomir Zgrzywa.

Nasza wielokulturowa nekropolia przy ul. Kopernika to nie tylko miejsce pochówku naszych najbliższych, lecz także niezatarte świadectwo pamięci po łomżyńskich ziemianach, urzędnikach, wojskowych, ludziach kultury i kościoła, jak i innych łomżanach, którzy przez dwa wieki zostawili w historii naszego miasta swój niezatarty ślad.

Dwa wieki historii
Okres wytyczenie cmentarza sięga roku 1801 tj czasów zaboru pruskiego oraz tzw Kamery Białostockiej, działającej w ramach koncepcji Prus Nowowschodnich. W Łomży jako mieście rządzonym przez zaborcę pruskiego wprowadzono ówczesne przepisy sanitarne, które nakazywały wyprowadzić cmentarze po obszar miasta. Jak przypomniał Sławomir Zgrzywa – najstarszy potwierdzony łomżyński cmentarz grzebalny do czasów pruskich, znajdował się w najbliższej okolicy kościoła farnego. Najbliższym zaś dla Łomży – nadającym się dla celów grzebalnych terenem – było piaszczyste wzgórze, które mieściło się nieopodal rogatek miejskich usytuowanych w ciągu ul. Giełczyńskiej (nie była wytyczona jeszcze ul.Polowa), od strony dzisiejszych rond Hanki Bielickiej, tuż przed halami biskupimi.

Pomnik nagrobny poświęcony pamięci Seweryna Bończy Skarzyńskiego z 1817r

Pomnik nagrobny poświęcony pamięci Seweryna Bończy Skarzyńskiego z 1817r

Na samym początku nie było też wyznaczonych alejek, a krzyże w większości były drewniane. Przy każdym nagrobku stał słupek z numerem, a wszystkie pochówki były ewidencjonowane w niezachowanej do dzisiaj księdze cmentarza. W tym samym czasie na południe od części katolickiej wytyczony został również cmentarz ewangelicko-augsburski z kaplicą ewangelicką (dzisiejszy dom pogrzebowy), a w sąsiadującej części wytyczony został około roku 1839 cmentarz prawosławny z kaplicą prawosławną, pełniącą dzisiaj funkcję kaplicy rzymsko-katolickiej. Ks. proboszcz Andruszkiewicz otoczył w 1838r cmentarz murem i zasadził na nim pierwsze drzewa jakimi były topole balsamiczne, a w latach 40 XIX w powstało także ogrodzenie dzielące cmentarz ewangelicki i katolicki.

Grobowiec rodziny Pągowskich

Grobowiec rodziny Pągowskich

Pierwotne założenie cmentarne – jak stwierdził Sławomir Zgrzywa – było niewielkie, ale później sukcesywnie poszerzane. Początkowo obejmowało teren od Kaplicy Śmiarowskich do alejki biegnącej tuż za Domkiem Grabarza. Granicą jego była alejka główna biegnąca do kaplicy cmentarnej. Z tego okresu zachowało się jedynie kilka najstarszych nagrobków. Były one wówczas trochę nietypowe, bo budowane z cegły i tynkowane.

 

 

Tropem świadectw pamięci
GODLEWSKAJak podkreślił na początku spaceru nasz przewodnik – największym i najpoważniejszym kronikarzem cmentarza jest prof. Donata Godlewska, która zebrała w zasadzie wszystkie dotyczące go dane podstawowe, opublikowane w nieocenionym do dzisiaj – Informatorze Cmentarza, dystrybuowanym nieodpłatnie przez TPZŁ.

KAPLICAZwiedzanie rozpoczęto w miejscu bardzo szczególnym tj. od rotundy – Kaplicy Śmiarowskich, najpiękniejszego i najstarszego murowanego zabytku na terenie dzisiejszego cmentarza. Kaplica zbudowana w 1838 przez członka elity łomżyńskiej Mateusza Śmiarowskiego dla jego zmarłej przedwcześnie żony Wincenty, początkowo była pod wezwaniem św. Wincentego, a w okresie późniejszym – do dzisiaj pod wezwaniem Świętego Krzyża. Rok później Mateusz Śmiarowski z uwagi na bardzo zły stan i rozbiórkę ówczesnej rzymsko – katolickiej kaplicy cmentarnej pw. Św. Rocha, podarował wybudowaną przez siebie kaplicę cmentarną ówczesnej parafii. W kryptach pod kaplicą pochowana jest do dzisiaj znacząca liczba członków rodu Śmiarowskich oraz miejskich dostojników.
Następnie grupa pasjonatów historii ruszyła ze swoim przewodnikiem śladem zachowanych do dzisiaj, a często już zapomnianych materialnych świadectw łomżyńskiego dziedzictwa kulturowego, zatrzymując się przy wybranych nagrobkach ludzi i rodów szczególnie zasłużonych dla budowy i utrwalenia  poczucia tożsamości mieszkańców naszego miasta.

Grobowiec rodziny Wejrochów

Grobowiec rodziny Wejrochów

Grobowiec Feliksa Bernatowicza - autora "Pojata córka Lezdejki"

Grobowiec Feliksa Bernatowicza – autora „Pojata córka Lezdejki”

Nagrobek Jakuba Wagi

Nagrobek Jakuba Wagi

Pomnik Pawła Andruszkiewicza - proboszcza z początków powstania cmentarza

Pomnik Pawła Andruszkiewicza – proboszcza z początków powstania cmentarza

Pomnik ku czci powstańców z 1831r

Pomnik ku czci powstańców z 1831r

Nagrobek Leona Kaliwody

Nagrobek Leona Kaliwody

Nagrobek Halinki Jarnuszewiczowej - ukochanej Leona Kaliwody

Nagrobek Halinki Jarnuszewiczowej – ukochanej Leona Kaliwody

TAJEMNICZY GROBOWIEC

 

Nagrobek Edmunda Caberta - dyrektora Kasy Przemysłowców Łomżyńskich

Nagrobek Edmunda Caberta – dyrektora Kasy Przemysłowców Łomżyńskich

Grobowiec rodziny Jakubowskich, z której wywodzi się Franciszek - weteran powstania z 1863r

Grobowiec rodziny Jakubowskich, z której wywodzi się Franciszek – weteran powstania z 1863r

POWSTANIEC_BOK

 

Grobowiec rodziny Szczawińskich, z której wywodzi się Prezydent miasta Łomży z czasów guberni łomżyńskiej

Grobowiec rodziny Szczawińskich, z której wywodzi się Prezydent miasta Łomży z czasów guberni łomżyńskiej

 

"Tu spoczywają zwłoki śp. Klemensa Szczawińskiego Prezydenta M. G. Łomży, oficera marynarki i kawalera wielu orderów

„Tu spoczywają zwłoki śp. Klemensa Szczawińskiego Prezydenta M. G. Łomży, oficera marynarki i kawalera wielu orderów

 

Grobowiec rodziny Kraszewskich

Grobowiec rodziny Kraszewskich

Grobowiec rodziny Czochańskich, z której wywodził się właściciel restauracji i sali teatralnej z początku XX w.

Grobowiec rodziny Czochańskich, z której wywodził się właściciel restauracji i sali teatralnej z początku XX w.

Grobowiec rodziny Narbuttów, z której wywodzi się Benedykt Narbutt - Sędzia Pokoju

Grobowiec rodziny Narbuttów, z której wywodzi się Benedykt Narbutt – Sędzia Pokoju

Bezimienny grób zawierający szczątki doczesne generała armii carskiej i polskiej Stanisława Suryna, który zmarł w 1928r W tle grobowiec, w którym są pochowane trzy córki generała.

Bezimienny grób zawierający szczątki doczesne generała armii carskiej i polskiej Stanisława Suryna, który zmarł w 1928r
W tle grobowiec, w którym są pochowane trzy córki generała.

Grobowiec ewangelicki z motywem modlącego się Jezusa

Grobowiec ewangelicki z motywem modlącego się Jezusa

 

Nagrobek gubernatora łomżyńskiego Rajnholda von Essen, dostojnika carskiego życzliwego Polakom, inicjatora wytyczenia m. innymi Grobli Jednaczewskiej

Nagrobek gubernatora łomżyńskiego Rajnholda von Essen, dostojnika carskiego życzliwego Polakom, inicjatora wytyczenia m. innymi Grobli Jednaczewskiej

Nagrobek rodzinny Karola Kacpra Mikulskiego, pastora ewangelickiego, wielkiego pedagoga, społecznika i obrońcy polskości

Nagrobek rodzinny Karola Kacpra Mikulskiego, pastora ewangelickiego, wielkiego pedagoga, społecznika i obrońcy polskości

To jeszcze nie koniec …
PODZIĘKOWANIEUczestnicy „wyprawy” historycznej wyrazili po jej zakończeniu wdzięczność za profesjonalizm dla niezrównanego przewodnika jakim okazał się kol. Sławomir Zgrzywa, rezerwując sobie możliwość ponownego w niej uczestnictwa. W imieniu ŁTN im. Wagów wystąpił także dyr. biura Kamil M. Leszczyński, który serdecznie podziękował tak uczestnikom, jak i szanownemu przewodnikowi za udział w tej ekscytującej wyprawie w przeszłość, zapowiadając jednocześnie przy aprobacie kol. Sławomira, organizację kolejnych wycieczek przybliżających wspaniałą historię Łomży.

Pamiątkowa fotografia zbiorowa uczestników wyprawy historycznej

Pamiątkowa fotografia zbiorowa uczestników wyprawy historycznej

/red. Wojciech Winko/

1112 Ogólnie 1 Dziś
  
 

Zostaw komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany.