Wincenty Lutosławski – O wolności woli

Streszczenie wykładu, wygłoszonego na zjeździć filozofów we Lwowie zamieszczone Tygodniku Ilustrowanym nr 40 z 29 września1923 roku ( str.2), udostępnionym przez Bibliotekę Cyfrową Uniwersytetu Łódzkiego.
( Link do pierwszego artykułu Wincentego Lutosławskiego rozpoczynającego ten cykl publikacji:
http://historialomzy.pl/wincenty-lutoslawski-wielki-francuz/)
Redakcja

O wolności woli

Jaźń jest istotą rzeczywistą i jako taka może być samoistną przyczyną zmian swoich wewnętrznych, lub zmian zewnętrznych w jej otoczeniu. Wśród działań jaźni jedne są przygotowane i powodowane, inne zaś stanowią nowe początki szeregu przyczyn. Tylko te ostatnie stały się źródłem pojęcia przyczyny. Gdybym nie był sam rzeczywistą oryginalną przyczyną niektórych moich działań, to nie znałbym przyczynowości, tylko kolejność zjawisk lub zdarzeń.
Żadne z rozumowań deterministów nie obala pewności, jaką mam co do mojej wolności. Sami determiniści postępują i działają jako istoty świadome swej wolności i dążą do rozszerzania tej wolności. Wolność jest wyrazem samoistnego bytu jaźni, więc jest najściślej związana z nieśmiertelnością duszy. Zaprzeczenie wolności prowadzi do zaprzeczenia nieśmiertelności, a przez to do zaprzeczenia osobistego Boga i do panteizmu.
Trzy dogmaty wolności, nieśmiertelności i istnienia Boga są z sobą ściśle połączone i stanowią podstawę spirytualizmu, jako naturalnego poglądu na świat, rozwiniętego w aryjskiem chrześcijaństwie, a przeciwległego trzem sztucznym poglądom na świat, materjalizmowi, idealizmowi i panteizmowi, które prowadzą do determinizmu lub fatalizmu i są właściwe szczególniej rasie semickiej nomadów, u których jednostka nie dochodzi do pełnej świadomości odrębnego swego istnienia.
Stopień wolności woli bywa różny. Na najniższym stopniu trzody ludzkiej, w której nie zróżniczkowały się jednostki, mamy najrzadsze objawy istotnej wolnej woli. Wszystko się dzieje według przepisów gromady i za wszystko odpowiada gromada. Im wyższy poziom istotnego uspołecznienia, polegającego na świadomem obywatelstwie, tem więcej działa wolna twórcza wola jednostek. Despotyzm jest ograniczeniem wolności do jednej osoby w społeczeństwie, a cala kultura grecko-rzymska jest walką z despotyzmem o wolność społeczną i polityczną, która jest odpowiednikiem wolności psychologicznej.
Polski mesjanizm, jako najdalej idący spirytualizm mistyczny, uznaje w najwyższym stopniu wolność woli i nawet tę wolność określa jako wszechmoc. Wszechmoc polega na zgodności woli z możnością, więc wszechmocnym jest ten, co chce tylko to, co może, a przez to może wszystko, co chce. Stąd wynika, że i wszechmoc ma różne szczeble, a celem rozwoju woli jest stopniowe zbliżanie wszechmocy ludzkiej do wszechmocy Bożej, przez dobrowolne świadome uzgodnienie woli ludzkiej z wolą Bożą, co daje moc czynienia cudów i naruszania mechanicznej konieczności, panującej w przyrodzie.
Niewolnik nie jest w stanie pojąć wolności i żadne rozumowe dowodzenia mu jej nie uprzystępnią. Ogromna większość ludzi jest jeszcze w niewoli, w zupełnej biernej zależności od doktryn im zewnętrznie narzuconych, i to tłumaczy rozpowszechnienie determinizmu, który usprawiedliwia powszechną niewolę i ułatwia znoszenie jarzma, lecz zarazem to jarzmo utrwala.
Szerzenie determinizmu w nauczaniu filozofji w Polsce jest zbrodnią, popełnianą na młodzieży, bo pod pretekstem subtelnej dyskusji psychologicznej pozbawia młodzież podstaw wiary religijnej. Owa rzekoma subtelność pociąga – i młodzież, wyzwolona się czując od wszelkich moralnych hamulców, jakie nakłada poczucie odpowiedzialności osobistej, staje się skłonną do wszelkich społecznych i politycznych radykalizmów.
Lecz budzenie się świadomości narodowej i bunt wszechludzki przeciwko jarzmu, jakie ruchowi narodowemu narzucić usiłują różne organizacje międzynarodowe semickie, (masonerja, wielkie finanse, socjalizm, bolszewizm) jest aryjsko-chrześcijańską reakcją przeciwko fałszywej doktrynie determinizmu, w nowszych czasach głównie pochodzącej od żyda Spinozy, a najskuteczniej szerzonej przez żyda Marxa.
W Polsce najwięksi nasi wieszczowie i mędrcy wyznawali wolność woli i dążenie do wszechmocy. To samo cechuje wielką szkolę francuskiego spirytualizmu, pochodzącą od Kartezjusza i Malne de Biran, a uosobioną w ostatnich dziesięcioleciach przez Boutroux, Ravaisson, Lachclier i wielu innych. Zaprzeczenie wolności cechuje Niemców i żydów, jako ludy mające skłonność do trzodnego bytu, cechującego nomadów. Lud polski, od tysiącleci osiadły na roli przodków, ma silne poczucie indywidualnej woli i odpowiedzialności i nie różni się pod tym względem od polskiej szlachty.
Co do istoty czynu wolnego, czyli jakiegoś nowego zupełnie początku w łańcuchu wydarzeń, to nie okazuje się ona najjaśniej w dowolnych ruchach cielesnych, które nie mają doniosłych skutków, lecz występuje najjaśniej w ważnych postanowieniach, gdy wybieramy jedną z kilku alternatyw, po długiem rozważaniu skutków. Szczególniej ważnym przykładem wolnego czynu są postanowienia, które ograniczają przyszłą wolność, jak np. śluby zakonne lub małżeńskie. Ten użytek woli, która sama siebie wiąże i krępuje, jest jednym z najwięcej przekonywających dowodów jej wolności. Samobójstwo tylko w bardzo rzadkich wypadkach może być aktem prawdziwie wolnej woli, a najczęściej bywa skutkiem fizycznej niemożności życia, wynikającej z ukrytych dolegliwości cielesnych.
Najwyższym typem człowieka wolnego jest prawdziwy artysta, który wolą rozumem oświeconą zupełnie opanuje natchnienie i zdoła je doskonale wcielić w życie. Najwyższym typem wolnego artysty jest prawdziwy wychowawca, który rzeźbi dusze ludzkie i umie pokierować przeznaczeniami swych uczniów. Gdy wychowawca wywiera swój wpływ na cale społeczeństwo, staje się idealnym wodzem społecznym lub politycznym, który z ludzi wolnych tworzy arcydzieło państwa narodowego, zapewniającego swym obywatelom większą wolność, nie tylko niż państwo despotyczne, lecz także niż państwo współczesne demokratyczne.
Najwyższa wolność woli ludzkiej , wiodąca ku cudotwórczej mocy, jest możliwa jedynie w zupełnej zgodności z wolą Bożą, i nie polega bynajmniej na rezygnacji, lecz na natchnieniu i twórczości. Umiejętność systematycznego dążenia do tego celu prowadzi do psychofizyki integralnej i syntetycznej, przeciwległej niemieckiej psychofizyce dyferencjalnej i analitycznej. Ostatecznym środkiem udowodnienia doświadczalnego wolności i twórczości woli byłoby obalenie dogmatów niezniszczalności materji i zachowania energji fizycznej przez doświadczenie zasadnicze, sprawdzające w warunkach naukowej kontroli możliwość wpływu woli ascety na materję i energję w zupełnie izolowanej przestrzeni.
Wincenty Lutosławski.

691 Ogólnie 2 Dziś
  
 

Zostaw komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany.

Ziemowit Nowogród

ABC ŁOMŻYŃSKICH KLUBÓW SPORTOWYCH ODZNAKAMI ILUSTROWANE MIĘDZYZAKŁADOWY KLUB SPORTOWY „ZIEMOWIT" NOWOGRÓD Data powstania -1976 r. Barwy - niebieskie Herb - na tle czerw[...]