Ratusz Łomżyński

Został wybudowany w latach 1822-1823 wg projektu architekta Aleksandra-Groffe. Budowla piętrowa, klasycystyczna, na planie prostokąta. Fasada jest pięcioosiowa. Część środkowa jednoosiowa, zryzalitowana przechodzi w czworoboczną wieżyczkę.

W latach 80-tych rozebrano prawą oficynę a w jej miejsce dobudowano nową część Ratusza. W latach 2005-2006 dokonano remontu kapitalnego Ratusz, w wyniku, którego na wieżyczkę powróciła półkolista kopuła, wg pierwotnego projektu. Ratusz po remoncie 2005-2006 (część stara). Na wieżę powróciła półkolista kopuła.  Nowa część ratusza zbudowana w latach 80-tych po rozebraniu prawej oficyny.

Tablica pamiątkowa wmurowana w dowód pamięci i szacunku dla prezydenta Łomży w latach 1919-1934 Władysława Świderskiego.

Według wypowiedzi Pana  Jarosława Koszewskiego, rzecznika prezydenta Łomży, a jednocześnie historyk, dla Gazety Wyborczej z dnia 19-06-2006:  Robotnicy działali według planów sporządzonych przez Aleksandra Groffe. Ratuszową wieżę zwieńczyła w końcu ważąca ponad pół tony kopuła ze stalową iglicą, którą architekt uwzględnił w nigdy niezrealizowanych starych planach.

Oznacza to, że półkolista kopuła stanęła na wieżyczce po raz pierwszy.

Pismo Dozorcy Miast do Komisji Augustowskiej dotyczące budowy nowego ratusza w Łomży z 6 VI 1820 roku

W czasach Królestwa Kongresowego Łomża była początkowo stolicą woj. augustowskiego, a od 1818 r. miastem obwodowym w obrębie tego województwa. Przyczyniło się to do ożywienia przestrzennego i rozwoju urbanistycznego miasta; przekształcono wówczas Stary Rynek w otwarty plac z ratuszem wybudowanym w l. 1822-1823 w pierzei wschodniej.

Pierwotny, murowany ratusz stał na środku rynku, jednopiętrowy, w kształcie czworoboku podłużnego o wymiarach 30 na 20 łokci, pokryty dachówką, ozdobiony rzeźbionym gzymsem. Na dachu znajdowała się wieżyczka z dzwonkiem i zegarem, na niej umieszczony był także herb miasta (szczerozłoty) – jeleń w biegu. Piętro ratusza zajmowała wielka sala, pod którą znajdował się areszt policyjny i izba tortur. Ratusz był zwrócony frontem w stronę rzeki, przylegała do niego również wieża, w której osadzano więźniów. Do końca XVIII w. zachowała się tylko cześć ratusza (uległ dużemu zniszczeniu już w 1624 r.) – nie remontowano go i nie poprawiano przeszło półtora wieku.

Budowę nowego ratusza rozpoczęto z polecenia „JW. Księcia Namiestnika Królewskiego” w 1822 r. Nowy ratusz stanął w 1823 r. na placu przy Starym Rynku, wykupionym z funduszy kasy miejskiej za 5900 złp. Jego projektantem był Antoni Budziszewski, a koszt budowy wyniósł 18 tys. złp. Stary ratusz rozebrano ostatecznie w 1825 r., „resztki” z niego wykorzystano przy budowie nowego ratusza, jako wtórny materiał budowlany.

Nowo zbudowany ratusz miał jedno piętro, na górze ulokowano pomieszczenia przeznaczone dla burmistrza, kancelarię miejską, kasę, na dole zaś więzienie cywilne, lokal na narzędzia ogniowe, a także kramy sprzedające towary sukiennicze i bławatne.
W latach 1839-1841 dobudowano do ratusza miejskiego oficyny wg projektu Teodora Bogumiła Seyfrieda, w których miejsce znalazł areszt wojskowy i policyjny.

Ratusz usytuowano frontem na zachód, na planie prostokąta, ze skrzydłami oficyn od wschodu, fasadą pięcioosiową ze zryzalitowaną jednoosiową częścią środkową, przechodzącą w czworoboczną wieżyczkę przykrytą półkolistą kopułką. Między kondygnacjami umieszczono gzyms kordonowy, okna były prostokątne w opaskach z tynku, wejście zaś prostokątne rozglifione. (Małgorzata Witecka)

Co warto przeczytać?
Chętnik A., Z przeszłości i zabytków Łomży, Łomża-Nowogród 1937;
Godlewska D., Dzieje Łomży od czasów najdawniejszych do rozbiorów Rzeczypospolitej, Łomża 2000;
Godlewska D., Brodzicki Cz., Łomża w latach 1794-1866, Warszawa 1987;
Saeed-Kałamajska M., Katalog zabytków sztuki, Łomża i okolice, Warszawa 1982, s. 13-44.

Opis zewnętrzny:

Oryginał, jęz. polski, poszyt, 380 x 240 mm, 2 strony.
Miejsce przechowywania: Archiwum Główne Akt Dawnych, Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych, sygn. 4890, nlb.
źródło: www.dziedzictwo.polska.pl