HISTORIA KOŁEM SIĘ TOCZY
Za kilka dni XII Zjazd Wychowanków i Nauczycieli Średnich Szkół Łomżyńskich. Pierwszy zjazd odbył się 27, 28 i 29 czerwca 1958 r. z inicjatywy nowo utworzonego Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej. Brało w nim udział ponad 1200 uczestników, w tym kilkadziesiąt osób z Wielkiej Brytanii, Kanady, Nowej Zelandii, Australii. Francji i USA. Była to jedna z imprez towarzyszących obchodom Tysiąclecia miasta Łomży, które trwały od 21 do 29 czerwca 1958 r.
W jednym dniu ekipa filmowa utrwaliła swój pobyt w naszym mieście w dwuminutowym epizodzie w Polskiej Kronice Filmowej nr 27/58 wydanie B. Niemym świadkiem tamtych dni jest kamienny głaz w murze ogrodzenia ówczesnego Liceum Pedagogicznego przy Placu Kościuszki z napisem: Pamięci wychowanków i uczniów średnich szkól łomżyńskich, którzy zginęli w walce o wyzwolenie, postęp, prawdę i sprawiedliwość, o szkołę polską i język polski.
Byłem jednym z maturzystów, którzy mieli przejąć sztandar. Państwowego Gimnazjum Męskiego im. Tadeusza Kościuszki w Łomży, w skrócie GTK. W czasie wojny i okupacji sztandar ten przechowywał ostatni dyrektor tej szkoły Józef Tajchert. We wrześniu, 1946 r. sztandar nie był w najlepszym stanie i wymgał renowacji. Umieszczono go więc jako relikt muzealny w gabinecie dr Stanisławy Osieckiej, dyrektorki Gimnazjum i Liceum Koedukacyjnego w Łomży, Dwa lata później, po nieoczekiwanym jej zwolnieniu, sztandar GTK zniknął na dziesięć lat.
Gdy dowiedzieliśmy się, że na sztandarze GTK z 1927 r., wyhaftowany jest orzeł z koroną i przesłaniem Ku Chwale Boga i Ojczyzny, zwątpiliśmy by przekazano go naszej szkole. Jej dyrektor, Józef Kiełczewski był bowiem bardzo aktywnym działaczem PZPR i zwolennikiem świeckości szkoły. Ponadto, nie powiodły się starania Rady Pedagogicznej i Komitetu Rodzicielskiego o nadanie naszemu ogólniakowi imienia Tadeusza Kościuszki.
Po czterdziestu latach dowiedziałem się, że sztandar GTK przekazano koleżance Irmie Prusińskie podczas rautu na zakończenie obchodów 1000 – lecia miasta Łomży. Dopiero we wrześniu 1958 r., gdy łomżyńskiemu ogolniakowi oficjalnie nadano imię Tadeusza Kościuszki, sztandar powrócił do jednej z gablot w szkolnej świetlicy. Młodzież oglądala jednak tylko stronę z wyhaftowaną nazwą gimnazjum, i niezbyt udanym konterfektem Tadeusza Kościuszki.
Dopiero w 1964 r. ufundowano nowy sztandar szkolny, z którym młodzież występowała na pochodach, akademiach i innych uroczystościach aż do 3 maja 1991 r. W dwóchsetną rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja młodzież otrzymała sztandar, który jest w szkolnym muzeum, obok sztandaru nowo utworzonego Publicznego Gimnazjum nr 9 im. Tadeusza Kościuszki.. Nota bene, to ten właśnie sztandar jest wierną kopią sztandaru GTK.
Historia, więc zatoczyła swoiste koło, dokładnie, bowiem za rok minie 80 lat od poświęcenia i przekazania sztandaru uczniom GTK. Przebieg tej uroczystości opisał Bohdan Karwasiński w historycznym zbiorowym opracowaniu pt. 380 lat Szkoły Średniej Ogólnokształcącej w Łomży 1614 – 1994 (Wydawnictwo Fundacji „Historia Pro Futuro”, Warszawa 1994, str. 373).
Skopiowałem kilka zdjęć, które wykonał B. Jakubowski 27 czerwca 1958 r. Zdjęcie ulic Stacha Konwy i Feliksa Bernatowicza z września 1940 r. pochodzi ze zbiorów znanego łomżyńskiego kolekcjonera Kazimierza Szczechury.
Na powyższym zdjęciu widać w oddali ulicę. Stacha Konwy z kompleksem szkolnych budynków. W styczniu 1940 r. sowieckie władze oświatowe utworzyły tam dziesięcioletnią szkołę ogólnokszałcącą nr 1, z polskim językiem wykładowym i bardzo okrojonym programem nauczania. Przy okazji zarządzono cofnięcie uczniów o jedną klasę niżej. Gmach przy ul. Feliksa Bernatowicza nr 6 (zmienionej na ulicę Mikołaja Ostrowskiego, autora szkolnej lektury pt. Jak hartowała się stal), zajęła dziesięcioletnia szkoła ogólnokszałcącą nr 2 z wykładowym językiem rosyjskim.
Działalność łomżyńskich szkół średnich w okresie II wojny światowej przedstawiła Aniela Malanowska w cytowanym wyżej opracowaniu, w rozdziale: Ogólnokształcąca szkoła średnia w Łomży od 1 września 1939 roku do 22 czerwca 1941 roku (str. 445- 456) i Tajne nauczanie w łomżyńskim gimnazjum i liceum w okresie II wojny światowej (str. 461 – 478).
Na zakończenie przytoczę myśl filozofa i socjologa prof. Zdzisława Krasnodębskiego: Przeszłość to kapitał moralny, który dziś ma znaczenie polityczne, co więcej te społeczeństwa odnoszą sukces modernizacyjny, które pozytywnie i twórczo nawiązują do swojej tradycji (Polityka z 29.04 – 6.05.2006 r.).
Z poważaniem i pozdrowieniami:
Adam Sobolewski
Sieradz, 12 czerwiec 2006 r.
7 comments
TYSIĄCLECIE ŁOMŹY
Dzisiaj dokładnie mija 64 lat, gdy 21 czerwca 1958 r. uroczyście rozpoczęto obchody Tysiąclecia Łomży. Oto oryginalny Program Dni Łomży, podczas których ekipa Polskiej Kronki Filmowej utrwaliła swój pobyt w kronice nr 27/58wydanie B.Do tej pory żadne stowarzyszenie regionalne, placówki archiwalne i muzealne ani też radni nie postarali się o zakup cyfrowej wersji dwuminutowego epizodu z tej kroniki. A są tam zdjęcia osób biorących udział w uroczystościach oraz fragmenty głównych ulic i zabudowy miasta w tych pamiętnych dniach.
Zachęcam do uważnego poznawania Informatora i Programu, z których wiele interesujących wieści się można dowiedzieć. Właśnie wtedy otwarto automatyczną centralę telefoniczną oraz nową stację benzynową przy zbiegu Wiejskiej z Placem Pocztowym. Opodal uroczyście odsłonięto pomnik Stacha Konwy, na ratuszu zaś – tablicę pamiątkową, która po odnowieniu „nie powróciła” na swoje miejsce. Wieczorem, w sobotę 21 czerwca w Starej Łomży oddano do użytku linię elektryczną. Następnego dnia, przed ratuszem wręczono sztandar Komendzie Hufca ZHP. Odnalazłem nawet zdjęcie, na którym rozpoznałem swoich znajomych, a więc szkolnego kolegę Henryka Ogrodnika (chorąży sztandaru), Gyarfasa Lorinczego, kolegę Cześka Filipkowskiego oraz Tadeusza Dudę. Myślę, że, że inne postacie nie tylko z tego zdjęcia, starsze pokolenie rozpozna bez większego trudu.
Chociaż „uchowało się” niewiele amatorskich zdjęć fotograficznych z uroczystości Tysiąclecia Łomży, to ich wartość historyczna powinna zachęcić do wydania skromnego folderu z tamtych pamiętnych dni. Poniżej kilka takich zdjęć, wśród nich zdjęcie B. Jakubowskiego z 27.06.1958 r., z rozpoczęcia trzydniowego I Zjazdu Wychowanków i Nauczycieli Średnich Szkół Łomżyńskich.
Sieradz, 21 czerwiec 2012 r. Adam Sobolewski
PS. Przepraszam bardzo, ale nie udało się mi załączyć skanów Programu Tysiąclecia Łomży i omawianych zdjęć. Mam nadzieję, że wkrótce pojawią się one wraz z innymi zdjęciami a ww. fragment z PKF będzie można oglądać na youtube.
Informuję Pana że jedna z instytucji łomżyńskich posiada ten materiał
Skany programów obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego są w tym temacie. Poniżej wstawiam link do Tablicy pamiątkowej nadania Łomży praw miejskich o której był już temat nie co wcześniej na Serwisie Historycznym
https://historialomzy.pl/tablica-pamiatkowa-nadania-lomzy-praw-miejskich/
https://historialomzy.pl/historia-kolem-sie-toczy/
Panie Janie, czy może Pan przekazać bliższe dane na temat tej „tajemniczej instytucji”.
Mogę na wlasny koszt zlecić opracowanie łomżyńskiej sekwencji PKF z 1958 r.
w rozdzielczósci HD. Na stronie ttp://www.studiokopiowania.pl/ są próbki kadrów z róznych taśm filmowych. Nota bene firma ta wykonuje takie prace między innymi dla TVP i POLSA T-u. Zeskanowała one też moje filmy 8 mm z lat 1972 – 1976. Świetna robota. Pozdrawiam serdecznie.
Na stronie
http://zambrow.org/aktualnosci/strona.php?strona=artykuly_pokaz&id=6121
30 stycznia 2010 r. można przeczytać między innymi:
W czasie wieczoru autorskiego odbyła się projekcja kilkunastominutowego
filmu dokumentalnego o Zambrowie z 1962 roku. Jest to największy
fragment nagrania Polskiej Kroniki Filmowej, jaki udało się znaleźć o
Zambrowie w archiwach Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych
w Warszawie. Film ten był ogromnym zaskoczeniem i przyczynił się do
wielu wzruszeń wśród gości piątkowego spotkania promocyjnego….
Urząd Miasta planuje w niedługim czasie wydanie płyty z filmem i innymi dodatkami związanymi z publikacją nowej książki IPN o ZZPB.
Te kronikę ma Muzeum w Łomży na swoje wystawie stałej o Łomży
Nawet oglądaliśmy ją wspólnie z naszą klasą podczas spotkania w Łomży 15 06 2013 r. Niestety nie ma w niej ani jednego ujęcia z I Zjazdu Wychowanków Łomżyńskich Szkół Średnich, jaki odbył się 27 – 29 czerwca 1958 r. podczas obchodów Tysiąclecia m. Łomży..