Zabytkowy zespół cmentarzy wielowyznaniowych przy ul. Kopernika w Łomży, od ponad 200 lat przechowuje w majestatycznej ciszy pamięć o wielokulturowości Łomży oraz o historii naszego miasta i łomżyńskich rodów. Nikt nie zliczy dokonanych tam od 1801r pochówków mieszkańców naszej mazowieckiej ziemi, po których życiu i pracy – często jedyną do dzisiaj pozostałością, jest nagrobek z zatartymi napisami lub bezimienny krzyż. Nadzieją na uratowanie tej pamięci dla potomności jest cenna dla naszej społeczności inicjatywa TPZŁ, przywracania więzów rodowych i łomżyńskiej pamięci międzypokoleniowej.
Z inspiracji m. innymi łomżyńskiego Waldorffa jakim był śp. Wiktor Grochowski, od roku 1984 trwają doroczne kwesty cmentarne z przeznaczeniem na renowację zabytkowych grobów oraz nieodłącznie związanych z nimi krzyży. Inicjatywa ratowania zabytkowej substancji cmentarnej wielokulturowej nekropolii, od wielu lat godnie jest kontynuowana przez Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej.
Krzyż to ważny znak naszego chrześcijańskiego i kulturowego dziedzictwa
Jak wspomina – wiceprezes Zarządu Głównego TPZŁ Józef Babiel, od samego początku zbiórek na renowację nagrobków objęto opieką zabytkowe i często bezimienne krzyże z XIX i XX wieku, które były jedyną pozostałością po zanikłych na przestrzeni dziejów grobach łomżyńskich rodów. Z inicjatywy przede wszystkim śp. Wiktora Grochowskiego, składowane były one z pełnym ich poszanowaniem, w znajdującej się na terenie nekropolii Kaplicy Śmiarowskich. W ostatnim czasie zarząd TPZŁ podjął decyzję, by poza trwającym od dziesięcioleci dziełem renowacji zabytkowych nagrobków, objąć opieką również oczekujące na odnowienie żeliwne i stalowe zabytkowe krzyże cmentarne. Na skutek podjętych działań, swoją dawną świetność odzyskało już kilkadziesiąt cmentarnych reliktów nagrobnych.
Zwracają umarłym pamięć o ich życiu doczesnym
Decyzją władz stowarzyszenia konsultowaną z proboszczem parafii katedralnej ks. kan. Marianem Mieczkowskim oraz urzędem Konserwatora Zabytków, postanowiono zwrócić się z apelem do potomków łomżyńskich rodzin pochowanych na zabytkowej nekropolii, o przyjmowanie odrestaurowanych krzyży przy okazji renowacji ich rodowych grobów.
– Uznaliśmy wspólnie, że chcemy, aby krzyże te wróciły tam gdzie jest ich miejsce, na łomżyńską nekropolię przy ul. Kopernika i w godny sposób były tam wyeksponowane – wspomina Józef Babiel. Dlatego namawiamy zainteresowane i uprawnione rodziny, aby krzyże te w uzgodnieniu z proboszczem parafii katedralnej znalazły po dziesięcioleciach swoje właściwe miejsce i przeznaczenie.
Z oferty stowarzyszenia skorzystało do tej pory kilkanaście rodzin, a pierwszy odrestaurowany krzyż został umieszczony na mieszczącym się przy głównej alei cmentarnej grobie zasłużonej dla miasta Łomży śp. Wiesławy Szymańskiej, pełniącej przez wiele lat funkcję kierownika łomżyńskiego oddziału Konserwacji Zabytków.
Szlachetna darowizna, ale z warunkiem dla potomnych
Wspólną decyzją uprawnionych podmiotów – przyjęto przy przekazywaniu chętnym rodzinom odrestaurowanych krzyży – zasady zapewniające właściwe warunki ich ekspozycji.
– Jak referuje wiceprezes ZG TPZŁ – krzyże powinny zostać w godny sposób umieszczone na uzgodnionych nagrobkach nekropolii przy ul. Kopernika, ponadto krzyże posiadające tabliczki inskrypcyjne powinny trafić na groby rodów – związanych najlepiej z nazwiskami wymienionymi w inskrypcjach więzami rodowymi oraz stowarzyszenie na zasadach dobrowolności, mile widzi – nawet symboliczne datki, które przeznaczone będą na dalsze działania renowacyjne na terenie wielowyznaniowej nekropolii łomżyńskiej.
Przykładowe nazwiska rodowe widniejące na będących jeszcze w posiadaniu TPZŁ odrestaurowanych krzyżach i inskrypcjach, to: Kazłowski, Jendrzejczyk, Wierzbowska, Popławski, Stankiewicz, Hurkiewicz, Godlewska, Jagniątkowski. Stowarzyszenie uprasza osoby zainteresowane, o zgłaszanie się w godzinach pracy stowarzyszenia do siedziby TPZŁ przy ul. Sienkiewicza 8.
Więcej szczegółów o początkach kwesty cmentarnej na terenie nekropolii łomżyńskiej pod linkiem:
https://historialomzy.pl/wiktor-jerzy-grochowski-pomyslodawca-i-prekursor-i-kwesty/
fotografie czarno – białe: autorstwa Bolesława Deptuły,
fotografie barwne: autorstwa redakcji.
Tekst redakcyjny powstał na podstawie autoryzowanej rozmowy z Józefem Babielem.
/red. Wojciech Winko/
Poniżej wybór krzyży z inskrypcjami:
