Zapomniane biografie. Kajetan Mościcki.
Mościcki Kajetan ( 1855-1933), naczelny inżynier Warszawy, modernizator, filantrop, właściciel majątku Ławsk, urodził się w majątku Dołęgi w ziemi łomżyńskiej jako syn Apolinarego, właściciela ziemskiego i Elżbiety z Dąbrowskich. W 1872 roku uzyskał maturę w V klasycznym gimnazjum rządowym w Warszawie. Studiował na Wydziale Fizyko-Matematycznym Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, a następnie w Instytucie Inżynierii Komunikacyjnej w Petersburgu. Po uzyskaniu dyplomu odbył dobrowolna praktykę na Kolejach Płd – Zachodnich w Rosji jako pomocnik maszynisty. W latach 1883-86 pracował przy budowie drogi żelaznej Dęblińsko- Dąbrowskiej , w latach 1886-89 był zastępcą dyrektora kolei Fabryczno – Łódzkiej.
W 1889 mianowany został naczelnym inżynierem Warszawy i Naczelnikiem Wydziału Budowlanego magistratu warszawskiego. Z jego inicjatywy i staraniom powstało w 1892 roku miejskie laboratorium do sprawdzania wytrzymałości i jakości materiałów budowalnych, wybudowana został miejska betoniarnia do wyrobu płyt chodnikowych oraz tartak miejski dostarczający kostki do wyrobu bruku drewnianego. Jako pierwszy zaproponował założenie parku przy Placu Ujazdowskim, co zrealizowano w latach 1893-96. Z racji zajmowanego stanowiska wyznaczył w Warszawie miejsce pod pomnik Adama Mickiewicza. Dzięki jego staraniom poszerzono ulicę Karową, zbudowano na jej przedłużeniu ślimak ( 1901). Mościcki podjął również inicjatywę oświetlenia stolicy elektrycznością oraz budowy elektrowni produkującej prąd również na potrzeby przemysłowe (1902). W okresie piastowania stanowiska naczelnego inżyniera zbudowano w Warszawie m.in. Warszawskie Hale Mirowskie (1897), zelektryfikowano tramwaje (1908), założono telefony( 1908), przeprowadzono szereg nowych ulic, rozbudowano wodociągi i kanalizację oraz rozpoczęto budowę mostu im. Ks. Józefa Poniatowskiego ( 1905).
Niezależnie od pracy zawodowej Kajetan Mościcki dużo publikował w „Przeglądzie Technicznym” m.in. artykuły : „ Kilka słów o rozwiązywaniu równań stopni wyższych „ (1882 ), „O siłach poprzecznych powstających przy zginaniu belki” (1882) i in. Prowadził ponadto badania nad maszynami parowymi i elektrotechniką. Opracował, opatentował i opublikował w Przeglądzie Technicznym „ Maszyny dwutłokowe o przemiennym działaniu ” ( 1886) i „ Samodziałające komutatory centralne komunikacji telefonicznych i telegraficznych” ( 1882).
W 1909 roku utracił wzrok i zamieszkał na stałe w Ławsku, gdzie zajmował się zarządzaniem i rozbudową majątku. Z pomocą zarządzającego majątkiem inżyniera Stanisława Smagi wybudował cukrownię i gorzelnię ( 1918-1920). Mościcki był aktywny społecznie w powiecie. Współzałożył m.in. w 1922 roku spółkę akcyjną Syndykat Rolniczy Szczuczyński, której celem był rozwój rolnictwa i przemysłu rolniczego. Jednocześnie nadal pozostawał aktywny naukowo. Pracował nad rozwiązaniem funkcji eliptycznych. Opublikował ponadto artykuł „Koła sprężyste” ( 1917).
W celu upamiętnienia przedwcześnie zmarłej żony ( 5.XI.1900) sporządził w 1932 roku zapis pod nazwą „ Fundusz imienia Janiny z Rychterów Mościckiej ” „ dla popierania postępu nauk w Polsce ”, który obejmował papiery wartościowe i dwa domy w Warszawie o łącznej wartości 800.000 złotych i przeznaczony był na nagrody kolejno co roku , za prace z matematyki i astronomii, fizyki, chemii i biologii. Pierwszą nagrodę przyznano dopiero w 1939 roku wybitnemu matematykowi Stefanowi Banachowi.
Kajetan Mościcki zmarł w Warszawie 19.X.1933 roku i pochowany został na Powązkach w kwaterze 7.
Magistrat miasta Warszawy nadał jednej z ulic w obecnej dzielnicy Żoliborz imienia Kajetana Mościckiego, która po wojnie została przemianowana na Słonecznikową, a później Sarmatów.
Z małżeństwa z Janiną z Rychterów miał syna Bogdana Kajetana ( 1898-1966) i córkę Lucynę Janinę ( 1900-?).
Literatura:
Polski Słownik Biograficzny T. XXII, PAN 1977. Biogram autorstwa Józefa Piłatowicza i Stefana Świerzewskiego. (Tu data nominacji na stanowisko naczelnego inżyniera Warszawy 1888). Słownik Biograficzny Techników Polskich. T. 7, Warszawa 1996. ( biogram K. Mościckiego autorstwa Bolesława Chwaścińskiego ). Polski Słownik Biograficzny Techników Polskich. T. 8, Warszawa 1997. ( biogram Stanisława Smagi autorstwa Bolesława Chwaścińskiego). Odpis z grobu Apolinarego Mościckiego z cmentarza w Wąsoszu. Odpis z grobu rodzinnego Mościckich i Rychterów na warszawskich Powązkach.
Opracował Jarosław Marczak, Legionowo
jaroslaw.marczak@o2.pl
