Rozdział V. Działalność programowa drużyn oraz środowisk harcerskich
Str. 239 – 242

hm. Alina Cichocka
hm. Adam Frączek
Z działalności harcerskiej w Nowogrodzie

Z zapisów kronikarskich Szkoły Podstawowej w Nowogrodzie wiemy, że harcerstwo po II wojnie światowej rozpoczęło działalność w roku szkolnym 1949/50. Jego opiekunem w tym czasie zostaje Dorota Pawlak. W kolejnych latach następowały zmiany opiekunów harcerskich i tak:

w roku 1950/51 była to Irena Topczewska
w roku 1951/52 Helena Mieczkowska
w roku 1952/54 Irena Medykiewicz.

Od stycznia 1955 r. etat „przodownika” drużyny harcerskiej objął Arkadiusz Jasionkowski. Po1956 r. etaty przodowników drużyn harcerskich zostały zlikwidowane. Dalszą działalnością harcerską kierowali społecznie nauczyciele. Z każdym rokiem zwiększała się ilość drużyn harcerskich i zuchowych. W 1974 roku drużyny były zgromadzone w Gminnym Związku Drużyn. Liczył on w Nowogrodzie 8 instruktorów ZHP, w Sławcu 2, Mątwicy 1, Jankowo 1.
Harcerze, wraz ze swoimi drużynowymi i rodzicami, organizowali wiele ciekawych zbiórek. W dniu 1 czerwca 1957 roku zapoczątkowano uroczyste obchody Dnia Dziecka. Do lasu w Morgownikach przybyły dzieci ze szkół w Nowogrodzie, Mątwicy, Sławca, Jankowa, Szablaku, Serwatk, Grądów, Jednaczewa i Kupisk. Zgromadziło się około 800 osób. Każda szkoła prezentowała swój własny program artystyczny. Były piosenki, tańce, inscenizacje. Były również zawody sportowe. Jednak centralnym punktem programu było Przyrzeczenie Harcerskie dla harcerzy z całej gminy. Na tę uroczystość przybyła delegacja ZHP z Łomży ze sztandarem.
Od 1960 roku znacznie zwiększyła się liczba drużyn zuchowych i harcerskich. Szczepową od roku 1961 do 1980 była dh. Alina Cichocka. Zmieniali się drużynowi. Wymieniam ich według alfabetu: Józef Błachnio, Izabela Cwalina, Teresa Cwalina, Maria Chaberek, Alina Guz, Krystyna Kadłubowska, Kazimierz Kadłubowski, Lucyna Korzepka, Eugeniusz Nasiadko, Bogumiła (Lende) Rybicka, Teresa Sadowska, Zofia Sitkowska, Lucyna Szwarc, Zygmunt Żmudzki.
W 1964 roku harcerze składali przyrzeczenie w którym uczestniczył dh. Ryszard Goździewski, Komendant Hufca ZHP Łomża – Powiat. W innych latach Dzień Dziecka również był obchodzony bardzo uroczyście. Były Przyrzeczenia Harcerskie i Obietnice Zuchowe.
Harcerze bardzo chętnie uczestniczyli w zawodach sportowych. 14 maja 1961 roku odbyły się powiatowe – hufcowe zawody sportowe o „Srebrne Kolce”. Drużyna harcerska z Nowogrodu zajęła I miejsce i zakwalifikowała się do turnieju chorągwianego. Zlotowy turniej sportowy o „Srebrne Kolce” w Chorągwi Białostockiej zgromadził około 400 zawodniczek i zawodników. Harcerze uczestniczyli w konkurencjach sportowych takich jak: skok w dal, skok wzwyż, bieg na 60 m., rzut piłeczka palantową i innych. W ogólnej punktacji zwyciężyła drużyna z Nowogrodu, Hufiec Łomża – powiat uzyskując 4062 pkt i zdobywając puchar Komendy Chorągwi ZHP. Drużyna ta wyjechała też na zawody centralne, które odbyły się we wrześniu 1961 roku na boisku Agrykoli w Warszawie. Tam zajęła bardzo dobre III miejsce. Opiekunem harcerzy był Z. Cichocki.
Drużyny zuchowe brały udział w „Zuchowym Wieloboju Sprawnościowym”, który był organizowany w hufcu i chorągwi. Drużyna zuchowa z Mątwicy, której opiekunem był dh Zbigniew Żmudzki, kilkakrotnie zdobywała w nim pierwsze miejsca.
Przez wiele lat organizowane były biwaki harcerskie w lasach koło Morgownik. W ich organizację angażowali się nauczyciele i rodzice. Wiosną harcerze chętnie uczestniczyli w „Kurpiowskich Rajdach”, których trasy kończyły się w Nowogrodzie. Wtedy to przy wspólnym ognisku spotykali się wszyscy, którzy brali w nich udział, przemierzali różnymi trasami najciekawsze zakątki ziemi, którą od wieków zamieszkiwali wolni ludzie – Kurpie. Były wspólne zabawy, piosenki, dzielenie się wrażeniami z rajdu, wymiana doświadczeń związanych z pracą harcerską. Najdłuższa trasa prowadziła z Myszyńca do Nowogrodu.
Zuchy i harcerze chętnie uczyły się nowych piosenek harcerskich. Uczestniczyli we wszystkich szkolnych uroczystościach. Warto też przypomnieć, że 28 marca 1976 roku odbył się I Gminny Festiwal Piosenki Harcerskiej. Laureaci otrzymali nagrody.
Harcerze uczestniczyli także w zadaniach skierowanych do nich przez Główną Kwaterę ZHP w Warszawie. Były to Alerty harcerskie i Turnieje Wiedzy Obywatelskiej. Tematyka tych zadań była inna każdego roku. I tak, w dniu 7 listopada 1977 roku odbyło się podsumowanie Turnieju Wiedzy Obywatelskiej, którego zadaniem było propagowanie przyjaźni między narodami, poznanie życia dzieci w innych krajach. Harcerze z Nowogrodu przygotowali „międzynarodowy zjazd dzieci”, na którym wystąpiły w strojach ludowych, narodowych, charakterystycznych dla danego kraju. Śpiewały piosenki: „Zawsze niech będzie słońce”, „Wczera była niedela”,” Awanto popoli” i inne.
Jedną z najważniejszych uroczystości w życiu zuchów i harcerzy w Nowogrodzie było wręczenie szczepowi ZHP 6 września 1970 roku sztandaru, ufundowanego przez społeczeństwo miasta. Szczep nosił imię „Obrońców Nowogrodu”. Główna uroczystość odbyła się na placu obok Domu Kultury. Uroczystość zgromadziła nie tylko brać harcerską, ale także wielu uczniów i mieszkańców. Uczestniczyli w niej także najważniejsi ówcześni przedstawiciele władz państwowych i harcerskich.
Do obowiązków harcerzy należało także opiekowanie się grobami żołnierskimi na cmentarzu parafialnym oraz pomnikiem wystawionym bohaterom poległym w obronie miasta przed bolszewikami w 1920 roku.
Warto też odnotować, że 6 maja 1972 roku odbyło się w Nowogrodzie przekazanie Izby Pamięci Narodowej pod patronat miejscowej szkole. W uroczystości tej udział brali także harcerze ze Szczepu im. Obrońców Nowogrodu. Szczepową w owym czasie była dh. Alina Cichocka. Eksponaty Izby Pamięci zostały umieszczone w tzw. „ Dworku”.
W kolejnym roku opiekunkami drużyn zuchowych były dh. Maria Chaberek i dh. Lucyna Szwarc, natomiast opiekunem drużyny harcerskiej dh. Zofia Sitkowska. W tym też roku w ramach obchodów Miesiąca Pamięci Narodowej i Dnia Zwycięstwa, młodzież szkolna, społeczeństwo i harcerze złożyli hołd żołnierzom poległym w obronie miasta. Uroczystość taką nazywano wtedy „wiecem”. Delegacje z zakładów pracy składały w miejscach pamięci wieńce, a harcerze złożyli Przyrzeczenie Harcerskie.
W dniu 13 września 1974 roku odbyło się spotkanie harcerzy ze szkoły podstawowej z żołnierzami radzieckimi. Następnego dnia dokonano odsłonięcia Miejsca Pamięci położonego na wzgórzu po lewej stronie Narwi (znany dziś i odwiedzany przez turystów bunkier). Na uroczystości obok władz polityczno- administracyjnych powiatu i województwa, była delegacja żołnierzy radzieckich i miejscowi harcerze.
W 1975 r. obchodzono w Nowogrodzie uroczyście Dzień Zwycięstwa, który tradycyjnie przypadał 9 maja. W tym to dniu zakończył się organizowany przez harcerzy Rajd Kurpiowski, którego trasa w tym czasie prowadziła z Ostrołęki do Nowogrodu. Uczestniczyły w nim drużyny z całego powiatu. Po przybyciu na metę Rajdu harcerze uformowali kolumnę marszową i wraz z mieszkańcami miasta udali się pod pomnik, gdzie odbywały się główne uroczystości. Jednym z punktów było Przyrzeczenie Harcerskie złożone przez druhów ze Zbiorczej Szkoły Gminnej. Przyjmował je ówczesny Komendant Hufca ZHP w Łomży dh. Marian Knopkiewicz, natomiast książeczki harcerskie wręczali, jak przystało na tamte czasy, towarzysze: Adamcewicz, Szrajer i Andryszczuk. Na zakończenie uroczystości odbyło się harcerskie ognisko.
Warto też odnotować, że w latach 1978/79 w Hufcu Nowogród było 250 zuchów i harcerzy.
Kolejnym udanym przedsięwzięciem harcerskim w tym czasie był wędrowny obóz harcerski szlakiem przez Stawiski, Grajewo, aż do Bełdy.
Jak zanotowano w kronikach szkolnych w roku 1989/90 dh. Izabela Cwalina przygotowała ze swoją drużyną harcerską piękny program artystyczny z okazji II rocznicy nadania szkole imienia.
Rok 1991/92 to biwak zorganizowany z okazji Dnia Dziecka w Serwatkach. Opiekunami były wtedy: dh. Bogumiła Rybicka i dh. Teresa Cwalina.
Kolejne informacje o działalności harcerstwa w Nowogrodzie odnajdujemy w roku szkolnym 2001/2002. Wtedy to próbę na przewodnika otworzyła dh. Anna Czarnecka i w tym okresie założyła i prowadziła kronikę 38 DH im. Adama Chętnika. Starała się pokazać harcerzy przygotowując m.in. wieczornicę poświęconą Szarym Szeregom, akademię z okazji Dnia Edukacji Narodowej. Harcerze w dniu 19 października 2001 roku złożyli Przyrzeczenie. W następnych dniach porządkowali groby żołnierskie, za co otrzymali serdeczne podziękowania od kombatantów. Przygotowali też uroczystą akademię z okazji kolejnej rocznicy Odzyskania przez Polskę Niepodległości. W styczniu organizowali choinkę dla głodnych ptaków w ramach akcji „Pomóżmy im przetrwać zimę”. Harcerze z 38 DH im. Adama Chętnika brali też udział w IX Harcerskim Zlocie „Drozdowo 2002”, gdzie przygotowali wieczornicę poświęcona dh. Szaremu. Druhna Anna Czarnecka współpracowała w tym czasie z Towarzystwem Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej – Oddział Nowogród. Do „Gazety Nowogrodzkiej” napisała artykuł opisujący działalność drużyny. Do ważnych inicjatyw podejmowanych w tym okresie przez drużynę należało: wycieczka rowerowa szlakiem Pisy (Nowogród – Baliki – Serwatki), akcja pod hasłem „Narodziny”, w ramach której sadzono na terenie szkoły drzewka, biwak szkoleniowy w Serwatkach ( 11-13 .06. 2002 r.).
W dniu 29 czerwca tegoż roku drużyna wzięła udział w Zlocie Harcerzy Weteranów, na którym wystąpiła z ciekawie przygotowaną wieczornicą. W kolejnym miesiącu, w dniach od 3 do 14 lipca drużyna uczestniczyła w zintegrowanym obozie sportowo – katolicko – harcerskim w Augustowie. Dobrze się przez cały czas układała współpraca z TPZŁ, parafią, nadleśnictwem, Szkołą Podstawową w Nowogrodzie i rodzicami harcerzy.