Powstanie Styczniowe. Ignacy Mystkowski ur. 14 luty 1825, zm. 13 maja 1863 r.
Dziedzictwo Powstania Styczniowego.
„Mystkowski Ignacy wieku lat 40, urodził się z niezamożnej familii, 14 lutego 1826 roku we wsi Mystki w powiecie Łomżyńskim, w roku 1845 emigrował do Francyi gdzie kształcił się na inżyniera. Powstanie Węgierskie 1848 roku powołało go do formujących się legionów polskich; za odznaczenie się mianowany został porucznikiem; po upadku rewolucyi powrócił do kraju gdzie otrzymał posadę przy kolei Warszawsko-Petersburgskiej.Od komitetu centralnego powierzone sobie czynności rozpoczął od młodzieży, a przez nią wpływał na lud przygotowując go do dzieła ogólnego powstania; uczniowie szkoły we wsi Filizowie otaczali go zawsze licznie z pewną czcią i uległością, pomiędzy naszym ludem rzucone ziarno przez 6. p. Ignacego nie było bez skutku, dowiodło tego powstanie, gdy cała okolica w której ś. p. Ignacy zamieszkiwał najprzychylniejszą była w walce o niepodległość za danem hasłem do boju. Mystkowski za najpierwsze zadanie wziął sobie niszczyć kolej żelazną aby przeciąć komunikacyą i utrudnić przewóz wojsk rossyjskich, co mu się zupełnie udało zacząwszy od Warszawy ku Wilnu; w Łochowie spotkawszy 10ciu żołnierzy i 8miu oficerów przybyłych z Rosyi natychmiast z kilkunastu kolegami bezbronnymi przystąpił do ich rozbrojenia; on pierwszy podobno zdobył broń dla formującego się oddziału Zameczka 26 Stycznia, poczem wymownie przekonał rozbrojonych oficerów i żołnierzy, „iż zmuszeni jesteśmy pojedynczo bez bitwy rozbrajać nieprzyjaciela i na polu bitwy dowiodą nasi bracia jak zdobywać gołemi rękami bagnety; ” dowiódł też wkrótce ś. p. Ignacy gdy z bronią zdobytą na żołnierzach i oficerach pospieszył z kilkunastu do oddziału Zameczka czekającego na broń w Czyżowie, i oddając się pod rozkazy tegoż, objął dowództwo nad batalionem. Zimna zawsze krew, przytomność i energia nieraz ocalały jego oddziałek, z którym w okolicach odczytywał manifest z 22 Stycznia 1863 roku uwłaszczający włościan z szczegółowem jego objaśnieniem. Obdarzony wymową, wychowany pomiędzy ludem, przejęty całą ważnością sprawy, którą tylko z pomocą ludu wywalczyć się spodziewał a. p. Ignacy wszystkie swoje siły i zdolności poświęcał na to, aby przekonać lud i wpoić w niego zasady komitetu centralnego i przygotować na dane hasło pospolitego ruszenia. Po rozwiązaniu się oddziału Zameczka zebrał w lasach Ostrowskich oddział, nad którym sam objął dowództwo. Lud widząc przyjaciela i swego apostoła na czele, cisnął się tłumnie pod jego komendę i wkrótce też oddział liczył do 1. 500 ludzi; wówczas go Rząd narodowy mianował podpułkownikiem i naczelnikiem wojennym powiatów Ostrołęckiego, Pułtuskiego i Przasnyskiego jedynie na własne żądanie włościan tychże okolic.
Na tem stanowisku w kilku krwawych dla nieprzyjaciela potyczkach pomyślnie i zwycięzko odpierał jego napady; w potyczkach mianowicie 4 Maja pod Komorowem w zasadzce leśnej kładzie 30tu trupem nieprzyjaciela i zabiera tyleż sztućców, konie, bagaże wiele innej broni i zostawia nadto 30tu kilku rannych żołdaków; I znów 12 t. m. uciera się z nieprzyjacielem a w następnym dniu to jest 13 stacza zaciętą bitwę pod Małkinią, w której śmiertelnie ranny uniesiony z placu bitwy w kilka dni umiera. Pochowany we wsi Kościelnej-Zaręby w powiecie Ostrołęckim.” *
* – pisownia w oryginale
Źródło:
„Pamiątka dla rodzin polskich : krótkie wiadomości biograficzne o straconych na rusztowaniach, rozstrzelanych, poległych na polu boju oraz zmarłych w więzieniach, na tułactwie i na wygnaniu syberyjskiem od roku 1861 – 1866 : ze źródeł urzędowych, dzienników polskich, jak niemniej z ustnych podań osób wiarogodnych i towarzyszy broni” Cz. 2 – Nowolecki Aleksander (oprac.), Kraszewski Józef Ignacy (wstęp); Kraków, 1868
Zdjęcie:
Opracował: Wojciech Winko
