Odkrycie XVI-wiecznej tablicy inskrypcyjnej w ogrodzeniu zabytkowego kościoła pw. Św. Jana Chrzciciela w Wiźnie – XXVII tom „Studiów łomżyńskich”, 2017

Od redakcji:
We wrześniu 2016 roku, w trakcie prowadzenia prac restauracyjnych przez firmę konserwatorską Andrzeja Wszeborowskiego, od północnej strony ogrodzenia zabytkowego kościoła pw. Św. Jana Chrzciciela w Wiźnie w odkrytym fundamencie, ujawnione zostało sensacyjne odkrycie archeologiczne w postaci dwóch rozbitych bloków granitu, stanowiących XVI-wieczną tablicę z inskrypcją. O odkryciu został niezwłocznie powiadomiony wojewódzki konserwator ochrony zabytków w Białymstoku.
Jednak niestety do chwili obecnej, nie zostało podjęte przez służby konserwatorskie postępowanie w sprawie zabezpieczenia przed wpływami atmosferycznymi i wyjaśnienia pochodzenia tego bezcennego dla historii terenu północnego Mazowsza i Wizny kulturowego zabytku, który został częściowo zakryty chodnikiem. Do dnia dzisiejszego czeka również na wyjaśnienie, kim jest wymieniona w inskrypcji, osoba szlachcica herbu Dąbrowa.
Próby wyjaśnienia treści zagadkowej inskrypcji podjął się wówczas dyrektor Biura ŁTN im. Wagów Kamil Leszczyński, który wyniki swoich poszukiwań zawarł w przytoczonym przez redakcję portalu historialomzy.pl artykule, a zamieszczonym pierwotnie w XXVII tomie „Studiów łomżyńskich” s. [153 – 157], 2017 r.
Ówczesne odkrycie zostało również opisane na portalu historialomzy.pl w artykule:
https://historialomzy.pl/sensacja-archeologiczna-w-wiznie/

Wrzesień 2016 r. przyniósł niezwykle interesujące odkrycie w Wiźnie. Podczas prac konserwatorskich przy kościele pw. Św. Jana Chrzciciela w Wiźnie, ekipa konserwatorska pod kierunkiem inż. bud. Andrzeja J. Wszeborowskiego dokonała we frontowej części ogrodzenia świątyni odkrycia XVI-wiecznej tablicy inskrypcyjnej. Stanowiła ona fundament ogrodzenia przykościelnego znajdujący się kilkanaście centymetrów poniżej poziomu nawierzchni chodnika ulicy.

O odkryciu natychmiast został poinformowany wojewódzki konserwator zabytków w Białymstoku. Kierujący pracami zwrócił się ponadto do Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego im. Wagów w Łomży o wstępną ocenę i ekspertyzę znaleziska. Jak się okazało była to tablica składająca się z dwóch fragmentów granitu, rozbita, umieszczona w fundamentach frontowej części ogrodzenia kościoła, inskrypcją skierowaną w stronę ulicy. Na tablicy wyryty fragmentaryczny łaciński napis z zastosowanymi abrewiacjami: „+/ 15 A.D. 85 / OSIT CURA / IBORE. PER H. / OCZARSKK COMEN N / NEN” ¹ oraz wizerunek herbu Dąbrowa.
Autor niniejszego tekstu Kamil M. Leszczyński z Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego im. Wagów, podjął starania o odczytanie znaczenia tekstu inskrypcji. W celu jak najwierniejszego oddania tłumaczenia, konieczne były konsultacje ze specjalistami zajmującymi się epigrafiką. Zadania podjęli się specjaliści: z Uniwersytetu Jagiellońskiego mgr Michał Dalidowicz oraz dr Adam Górski z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, dr Paweł Madejski oraz z Uniwersytetu w Białymstoku dr Piotr Guzowski. Prace polegały przede wszystkim na rozwinięciu zastosowanych skrótów – abrewiacji, które utrudniały w znaczny sposób odczytanie pełnego jego znaczenia oraz na przetłumaczeniu tekstu.
Zastosowane w inskrypcji abrewiacje zawierały dwa rodzaje skrócenia wyrazów: poprzez suspensję, czyli obcięcie wyrazu (przez zachowanie początkowych liter wyrazów i skrócenie go najczęściej przez zastosowanie poziomej kreski lub kropki) – jak w wyrażeniu „NEN-” oraz poprzez kontrakcję, czyli ściągnięcie tj. pozostawienie pierwszej i ostatniej litery wyrazu oraz zastosowanie odpowiedniego znaku skracającego, najczęściej nad pozostawionymi literami.
Dzięki szczególnym staraniom mgr Michała Dalidowicza z UJ inskrypcję rozwinięto jako: „+/ 15 ANNO DOMINI 85 / PRAEPOSITUS ET CURATOR / [LABORE] PER H[UMANUM] / [?]OCZARSKY COMES NEC”, co w tłumaczeniu może oznaczać „+ / 15 ROK PAŃSKI 85 / WOJEWODA I OPIEKUN / KURATOR / LUDZKIM WYSIŁKIEM / OCZARSKY, KOMES I”.

Z tak przetłumaczonego tekstu wynika, że dwa kamienne bloki płyty inskrypcyjnej z Wizny są najprawdopodobniej fragmentami tablicy fundacyjnej, upamiętniającej również jednego z możliwych fundatorów prawdopodobnie określonego, jako „[?]OCZARSKY”. Być może chodzi o nazwisko Moczarski lub Mocarski. Prace dotyczące ustalenia pełnego imienia i nazwiska tego dostojnika trwają. Dla tych ustaleń nie bez znaczenia jest również herb Dąbrowa. Jak można ocenić z oglądu fragmentów tablicy, brakuje jeszcze jednej, trzeciej części inskrypcji, która mogłaby wyjaśnić pełne znaczenie jej treści. Niewiadomo również, jak znalazła się w fundamentach ogrodzenia kościoła, co spowodowało jej zniszczenie, gdzie była pierwotnie usytuowana i co miała dokładnie upamiętniać.
Sam kościół został wzniesiony w 1526 r. staraniem ks. Jana Wojsławskiego – proboszcza łomżyńskiego.² Odnowiony w 1658 r. po spustoszeniu przez Szwedów. W 2 poł. XIX w. został wybudowany fragment ogrodzenia z bramą, w pobliżu której odnalezione zostały fragmenty omówionej tablicy. Kościół został niemal całkowicie zniszczony w 1944 r. przez hitlerowców. Zrekonstruowany w latach pięćdziesiątych XX w. dzięki staraniom ówczesnego proboszcza.

Przypisy:
¹  Ze względu na zastosowane w oryginalnym tekście abrewiacje, na potrzeby artykułu inskrypcja została uproszczona poprzez pozbawienie jej znaków skracających.
²  Gloger Z., Kościół parafialny w Wiźnie, „Tygodnik Ilustrowany”, nr 147 z 22 października 1870 s. 197­-198;
    Kałamajska-Saeed M., Katalog zabytków sztuki w Polsce, Województwo Łomżyńskie, Łomża i okolice, t. IX, z. 1, red. M. Kałamajska-Saeed, Warszawa 1982, s.73-74.

autor artykułu:
Kamil Marek Leszczyński — magister, ukończył studia historyczne na Uniwersytecie w Białymstoku w specjalności „Ochrona i Promocja Dziedzictwa Kulturowego”, członek Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego im. Wagów, od 2016 r. dyrektor jego biura. Członek Polskiego Towarzystwa Historycznego Oddział w Łomży oraz Łomżyńskiego Bractwa Historycznego. Współtworzy zespół edukacji historycznej i kulturowej przy ŁTN im. Wagów.

opublikował: Wojciech Winko /redakcja.historialomzy@wp.pl/

artykuł powiązany:
https://historialomzy.pl/sensacja-archeologiczna-w-wiznie/

Dziękujemy za przeczytanie artykułu :)
Jeśli chcesz być informowana(-y) o nowych artykułach, to polub naszą stronę na https://www.facebook.com/historialomzy
oraz
zgłoś swój akces do grupy na FB:
https://www.facebook.com/groups/historialomzy