Władysław Świderski. Łomża. Część. 16

.

III
S t a t y s tyka miejska

Obszar miasta, nieruchomości miejskie i gęstość zaludnienia

Dotychczas Łomża nie posiada ścisłych pomiarów. Według przybliżonego obliczenia mierników miasto wraz z przedmieściami: Łomżycą, Skowronkami, Zawadami, Pociejewem i Cierpiołami obejmuje 200 ha gęsto zabudowanych, 150 ha luźno zabudowanych i 650 ha niezabudowanych terenów. Na tej przestrzeni
znajduje się 1.044 budynki w tem 840 domów mieszkalnych: murowanych 410, drewnianych 370 i mieszanych 60. W domach tych byłe 500 sklepów i innych pomieszczeń handlowych i 4.752 mieszkania: jednoizbowych 790, dwuizbowych 1715, trzyizbowych 661, czteroizbowych 210, pięcioizbowych 118, sześcioizbowych 51, ponad sześcioizbowych 47, suteren jedno i dwuizbowych 510 i poddaszy jedno i dwuizbowych 650, czyli 8.099 ubikacyj mieszkalnych. Na jedną izbę przypada zamieszkałych osób: w mieszkaniach jednoizbowych 4, dwuizbowych 3-4, trzyizbowych 2-3, czteroizbowych 2, pięcioizbowych
2, sześcioizbowych 2 i w suterenach i poddaszach 4-5.

Liczba mieszkańców

W roku 1925 biuro meldunkowe przy Magistracie wykazywało 26.182 osoby zamieszkałe w Łomży, w tej liczbie katolików 5 7 .5%, ewangelików i prawosławnych 2 ,5% i wyznania mojżeszowego 40°|0.

Rynki, place i ulice publiczne

Stary Rynek, plac Kościuszki (dawniej Nowy Rynek), plac Sienkiewicza (dawniej plac Soborny), plac Zambrowski, czyli Nowa Ameryka, Kozi Rynek, plac Pocztowy, plac Zielony. Ulice: Bernatowicza, (dawniej Adamowska), Boczna, Długa, Dworna, Farna, Giełczyńska, Stacha Konwy (dawniej Wasilewska), Kolejowa, Jana z Kolna (dawniej Projektna), Kanalna, Kierzkowa, Krzywe Koło, Kaznodziejska, Kapucyńska, Krótka, Trzeciego maja, św, Mikołaja, Nadnarwiańska, Nowogrodzka, Ogrodowa, Polowa, Pocztarska, Piękna, Rybaki, Rządowa, Radziecka, Sienkiewicza (dawniej Soborna), Senatorska, Sadowa, Śniadowska, Szpitalna, Szkolna, Szosowa, Jakóba Wagi, Wązka, Woziwodzka, Zjazd, Zielona, Zatylna, Zamiejska, Żydowska, szosa Zambrowska, szosa Obwodowa.

Ogrody, zielińce, i plantacje miejskie.

Ogród spacerowy o powierzchni 34463 metrów kw. przy ul. Szosowej, Ogrodowej i Nowogrodzkiej, jako zbyt zacieniony i leżący nisko jest niezdrowem miejscem odpoczynkowem. Ogród spacerowy b. domu ludowego (obecnie Szkoła Miernicza) przy ul. Śniadowskiej i św. Mikołaja, położony w suchem miejscu   zawierający drzewa rożnego gatunku jest miłem i zdrowem miejscem spacerowem, jednak jest on za mały i należałoby go poszerzyć.
Skwer na placu Kościuszki; dwa skwery na placu Pocztowym; aleja przy ul. Sienkiewicza długości 152 metr. i szerokości 6 metr.; aleja do koszar 33 p. p. szerokości 7 m. 50. cm. i długości 1010 metr.; aleja wzdłuż szosy Obwodowej szerokości 12 metr. i długości 1.250 metr.; szkółka krzewów i drzew owocowych i dekoracyjnych przy cmentarzu przestrzeni około 2 ha.; sad na Grabówce 26.300 metr. kw; skwerek przy pomniku powstańców r. 1863; skwerek przy zbiegu ul. Senatorskiej i szosy Obwodowej.

Majątek miejski.

Pozatem miasto posiada place: przy ul. Żydowskiej hip. N? 204, powierzchni 585 metr. kw.; po rzeźni przy ul.. Nadnarwiańskiej, powierzchni 4.407 metr. kw.; po dawnej prochowni rosyjskiej przy drodze pociejewskiej, powierzchni około 1.800 metr. kw.; przy ulicy Dwornej Nr 30, powierzchni 2;480 metr.; podawnym wodociągu (pompce) nad Narwią z dojazdem; 27 placów, pozostających w wieczystej dzierżawie osób prywatnych; łąki: Radziejewska, za św. Piotrem, Parski duże i Parski małe, ogólnej przestrzeni 55 morg. 86 pr.; pastwiska miejskie „Pulwy” , obciążne serwitutem mieszczan rolnikow i włścian wsi Skowronki; prawo rybołóstwa na rzece Narwi i przyległych jeziorkach od Wizny do Nowogrodu; plac oznaczony Nr 5 hip. i Ratusz z oficynami, zabudowaniami gospodarczemi i 13 jatkami drewnianemi; plac i gmach przy ul Rybaki Nr 3, mieszczący szkołę rzemiosł (kwestionowane przez wojskowość); gmach sierocińca św. Józefa przy ul. Bernatowicza z zabudowaniami gospodarczemi i placem; gmach kinematograficzny na placu Pocztowym; dom dla stróża, dwie altany, estrada dla orkiestry i studnia artezyjska w ogrodzie miejskim; plac i remiza straży ogniowej z mieszkaniem dla dozorcy przy ul. Krotkiej i Jatkowej; dwa magazyny drewniane przy ul. Rybaki i takiż magazyn przy cmentarzu (dwa magazyny kwestjonowane przez władze wojskowe); plac i zakłady kąpielowe przy ul. Rybaki wraz z całym urządzeniem wewnętrznym; gmach (w budowie) powszechnej szkoły 7 klasowej przy ul. Rybaki z boiskiem szkolnem wraz z placem; elektrownia, pobudowana na placu dzierżawionym od Dyr. Rob. Publ. łącznie z całym urządzeniem, studnią artezyjską, chłodniami i siecią przewodników elektrycznych; plac i rzeźnia, składająca się z trzech murowanych budynków przy szosie Nowogrodzkiej. Inwentarz ruchomy: jak konie, tabory asenizacyjny i przewozowy, narzędzia gospodarcze, narzędzia ogniowe, meble sprzęty i utensyljabiurowe, szkół i ochron, ocenione na zł. 66.650.

Zakłady użyteczności publicznej

W dniu 15 września 1916 r. Rada Miejska zatwierdziła plan sfinansowania budowy elektrowni. na ogólną sumę 200.000 marek, z których 120.000 mk. uzyskano w drodze przymusowej pożyczki od mieskańców miasta, 30.000 mk. jako subsydjum z powiatowego związku kumunalnego, 25.000 mk. z zysku za przeprowadzoną instalację u osób prywatnych i 25.000 mk. z czystego zysku przedsiębiorstwa.
Halę wybudowano sposobem gospodarczym, a instalację powierzono firmie Simens i Schukiert w Berlinie. Uruchomiono elektrownię w kwietniu 1917 roku. W elektrowni znajdują się dwie lokomobile syst. Lantz i Badenja o sile 135 k. m. każda z odpowiedniej mocy prądnicami. W roku 1925 ustawiono dodatkowy silnik Diesla na 120 k. m. Materjały pędne: węgiel i ropa. Elektrownia daje prąd tylko dla światła i była czynna od zmroku do godz. 2 w nocy. W roku 1925 wyprodukowano 160.059 kwg., z ktorych zużyto: do oświetlenia  pobierano zł. 1 gr. 10, od abonentów, zaś nieposiadających licznika po gr. 30 od świecy żarówki miesięcznie. Za prąd od abonentów wpłynęło zł. 130.297, co równa się należności za 118.552 kwg., różnica 32.2 0 5 kwg. stanowi stratę na sieci, która przy żelaznych przewodnikach ulicznych wynosi z górą 20%. Dochód z elektrowni w roku 1925 wynosił zł.. 146.349 gr. 28, wydatki zwyczajne zł. 114.045 3, więc różnica na dobro kasy miejskiej wynosiła zł. 32.304 gr. 29 z czego pokryto wydatki kapitalnego remontu maszyn zł. 31.807 gr 85. Wobec przestarzałe o systemu maszyn. Rada miejska zadecydowała wprowadzić w elektrowni motory systemu Diesla o mocy 120.280 i 400 k. m., w wykonaniu czego Magistrat nabył motor o sile 120 k. m., a w roku 1927 ma zamiar sprowadzić maszynę 280 k. m. i w r. 1929-30 o sile 400 k. m., jak również zamienić przewodniki żelazne na miedziane. Rzeźnia pobudowana została w roku 1906, na placu o powierzchni 7068 m. kw. kosztem 51.800 rub. W rzeźni znajdują się oddzielne ubikacje dla uboju każdego gatunku zwierząt, dostateczna ilość wind, lokalny wodociąg i kanalizacja. Badania trychinoskopijne na miejscu.
W roku 1.925 uboj wynosił: krów i wołów 4.260, jałowizny 1.489, cieląt 7.520, owiec 1.373, świń 9245  Zbadano przywiezionych tusz: krów i wołów 10, owiec 2, cieląt 2, świń 108. Opłaty za ubój pod koniec roku wynosiły: od krowy i wołu zł. 3, jałowizny zł. 2, cielęcia i owcy po zł. 1 gr. 20, świni zł. 4. Wpływ wynosił zł. 57.439 gr. 21 wydatki zł. 20.358 gr. 54, przewyżka dochodow zł. 37.080 gr. 67. W rzeźni brak jest chłodni i urządzeń utylizujących odpadki.
Łaźnia miejska wybudowana została w roku 1925 na placu o powierzchni 3.097 metr.2 Koszt placu, budynku o kubaturze 1198 metr.3 i urządzeń kąpielowych wynosi zł. 61.428. Budynek skanalizowany mieści w sobie: kotłownię z maszyną parową syst. Casse i pompą Wortingtona, przedsionek, poczekalnię, prysznice, parnię, łaźnie rzymskie, cztery wanny, pomieszczenie dla kasy i mieszkanie dla zarządzającego. W ciągu roku, licząc 300 dni, przy ośmiogodzinnym dniu pracy łaźnia może obsłużyć 120.000 kąpiących się.
Dwie studnie artezyjskie wybudowane w roku 1925 jedna w ogrodzie spacerowym o średnicy 9” głęokości 64 metr. i wydajności około 1800 wiader na godzinę, kosztem 8.647 zł. i druga przy elektrowni miejskiej o średnicy 12” głębokości 71 .36 metr. i wydajności około 2.000 wiader na godzinę, kosztem 11.960 zł. Woda wydobywa się ze studni w ogrodzie spacerowym pompą ręczną, a przy elektrowni motorem elektrycznym i rozwożona jest w beczkach przez woziwodów.

Szkolnictwo i oświata

W Łomży znajduje się Seminarjum Duchowne z 59 alumnami, Gimnazjum Państwowe Męskie ma 407 uczniów, Gimnazjum Państwowe Żeńskie 330 uczennic, Szkoła Państwowa Miernicza 92, Przemysłu Leśnego 81 wychowańców, Seminarjum Państwowe Męskie 214, S eminarjum Państwowe Żeńskie 143, Szkoła Kupiecka 80, Gimnazjum im ks. Piotra Skargi 170, Kolegjum św. Fidelisa przy klasztorze O.O. Kapucynów 49, Gimnazjum D-ra Goldlusta 114 i szkoła rabinów „ Jeszybot” 220 wychowańców.Do szkoły dokształcającej uczęszcza 134 terminatorów i w dwu szkołach rzemiosł uczy się 72 chłopców i 50 dziewcząt. Poza tem miasto posiada 8 szkół powszechnych siedmiooddziałowych: sześć chrześcijańskich i dwie żydowskie, do których uczęszcza 2511 dzieci. Oprócz tego 410 dzieci żydowskich uczy się w Talmud Torze i dwu chederach. Na kursy dla analfabetów uczęszczało 30 osób . W mieście istnieje bibljoteka i czytelnia publiczna i wychodzą czasopisma: tygodniki „Życie i Praca i „Lomzer Stime” , dwutygodnik „ Wspólna Praca” i miesięczniki: „U progu”, „Czuwaj” , „Życie Katolickie” , „Młodość” i „Seminarzysta”.

Przemysł i handel.

W roku 1924 wydano przez Kasę Skarbową w Łomży świadectw przemysłowych: III kat. -1, IV kat.-3, V kat.-7, VI kat.-8, VII kat.-23, VIII kat.-541, razem 583; dla przedsiębiorstw handlowych: I kat. 6, II kat.-134, III kat.-505, IV kat.-290, V b. kat.-18, razem 953; kart rejestracyjnych 58 i świadectw dla zajęć osobistych 5. Z pośród większych zakładów przemysłowych odnotować należy fabrykę waty, mogącą zatrudniać 250 robot., odlewnię żelaza -180 robot., przędzalnię lnu-50 robot., trzygatrowy tartak, państwowy-180 robotników, jednogatrowy tartak prywatny-80 robot., dwie cegielnie, cztery młyny automatyczne, pięć drukarń.

Urzędy i instytucje

W mieście znajduje się: Stolica Biskupstwa Łomżyńskiego, wraz z urzędami djecezjalnemi, obejmująca 8 powiatów i wydzielone miasto Suwałki, Sąd Okręgowy, obejmujący 6 powiatów, Prokuratura, 2 Kancelarje Sędziów śledczych, 2 Sędziów Pokoju, Hipoteka przy Sądzie Okręgowym, Hipoteka przy Sądzie Pokoju, 4 Kancelarje Rejentów, 5 Adwokatów, 5 Aplikantów Sądowych, 1 Aplikant Adwokacki, 4 Obrońców  sądowych, Starostwo, Powiatowa Komenda i Komisarjat Policji Państwowej, Wydział Powiatowy, Zarząd Drogowy, Urząd Skarbowy, Kasa Skarbowa, Inspektorat Szkolny, Urząd Akcyz i Monopoli Państwowych, Inspektorat Pracy 40 obwodu, Urząd Ziemski, Urząd Pocztowo-Telegraficzny, Kierownictwo Telefonów, Stacja Kolejowa, Bank Polski, Bank Ziemiański, Bank dla Handlu i Przemysłu, Bank Kredytowy, Kasa Przemysłowców, Kasa Oszczędności przy Wydziale Powiatowym, Polska Dyrekcja Ubezpieczeń.

Towarzystwa, zrzeszenia i związki

Towarzystwa: Polskiej Bibljoteki Publicznej,Chrześcijańskie Dobroczynności, Rolnicze Okręgowe, muzyczne ,,Lutnia”, Wioślarskie, Rady Opiekuńczej, Patronatu nad Dziećmi, Szkół Powszechnych, Szkoły Rzemiosł, Opieki nad Domem Pracy, Patronatu Więziennego, Domu Ludowego, Chrześcijańskiej Szkoły Handlowej, Straży Ogniowej, Racjonalnego Polowania, Okręgowe Pszczelnicze, Gimnastyczne ,,Sokół”, Resursy Obywatelskiej, Czytelni i Bibljoteki Funkcjonarjuszów Policji Państwowej,Szkół Religijnych „Talmud Tora“ , Pomocy chorym niezamożym „Lynas Hacedek”, Żydowskiego Klubu Sportowego, Opieki nad Sierotami „Haszgochas Jesoimim“.  Żydowski Klub Obywatelski ,,Hazomir“ . Oddziały Towarzystw: Opieki nad Dziećmi, Urzędników Gospodarczych, Ligi Kobiet Polskich, Czerwonego Krzyża, Koła Polek, Przyjaciół Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, Kursów Wieczorowych dla Robotnikow Żydowskich, (,Ort“ , Centralnego Rzemieśniczego, Białstockiego Opieki nad Sierotami Żydowskiemi, Kursów Wieczorowych dla Robotników Żydowskich.
Stowarzyszenia: Księży Djecezji Łomżyńskiej „Unitas” , Właścicieli Nieruchomośi, „Rozwój”, Ortodoksów „Szolejmej Emunej Izrael” .
Oddziały stowarzyszeń: Narodowej Organizacji Kobiet, Urzędników Państwowych, Katolickiego Sług i Robotnic im. Św. Franciszka, Kupcow Polskich, Robotnikow Chrześcijańskich, Auxilium Academicum Judaicum, „Hechaluc pioner” , Żydowskiego Kulturalno-oświatowego „Tarbuh”, Przestrzegania świętowania soboty i zasad religji  „Szomraj Szabes W ’hados“.  Koła: Polskiej Macierzy Szkolnej, Związku Inwalidów Wojennych, Polskiej Młodzieży Żeńskiej, Djecezjalne Księży Prefektów, Związku Obrony Kresów Zachodnich, Związku Oficerów Rezerwy, Stowarzyszenia „Rodzina Wojskowa, Okręgowe Polskiego  Związku Ogrodników, Stowarzyszenia Urzędników Skarbowych.
Zrzeszenia’. Placowka Związku Hallerczykow, Zjednoczenie Stowarzyszeń Chrześcijańskich, Zrzeszenie Patronatów Młodzieży, Oddział Okręgowy Patronatow Młodzieży, Oddział Centrali Rzemieślniczej, Oddział Zjednoczenia Szkół Żydowskich, Rada Zawodowa, Rada Miejscowa Żydowskich Związków Zawodowych.
Komitet Powiatowy Ligi Obrony Powietrznej Państwa i Obrony Przeciwgazowej, Komenda Hufca Harcerskiego.
Związki: Ziemian, Okręgowy Kołek Rolniczych,
Lokatorów, Sionistyczny „Hatechija”.

Oddziały związków: Lekarzy, Strzelca, Pracowników Farmaceutów, Nauczycieli Szkół Powszechnych, Chrześcijańsko — Narodowego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, Katolickiego Polek, b. Ochotników Armji Polskiej Województwa Białostockiego, Pracowników Miejskich, Pracowników Społdzielczych, Nauczycielstwa Szkół Średnich, Pracowników Polskiej Dyrekcji Ubezpieczeń, Nauczycielstwa Szkół Średnich Żydowskich, Kupców Żydowskich, Rzemieślników Żydów, Drobnych Kupców, Robotników Niefachowych, Robotników Przemysłu Mącznego i Cukierniczego, Robotników Rolnych, Żydowskich Pracownikow Igły, Chrześcijańskiego Służby Domowej, Pracownikow Przemysłu Gastronomicznego i Hotelowego, Robotników Przemysłu Szczecinnego, Pracowników Fryzjerskich, Dozorców Domowych, Robotników Przemysłu Spożywczego, Żydowskich Robotników Przemysłu Spożywczego, Robotników Przemysłu Budowlanego, Chrześcijańskiego Zjednoczenia Zawodowego, Robotników Przemysłu skórzanego i Pokrewnych, Żydowskiego Kamaszników, Szewców i Pokrewnych Zawodów.

Wykorzystano materiał z Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej. Książka „Łomża”.
Autor Władysław Świderski.

88 Ogólnie 1 Dziś
  
 

Zostaw komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany.

Avatar