Od redakcji:
Korzystając z uprzejmości Łukasza Czajki – autora blogu: blog.czajkus.com, udostępniamy za nim przedruk artykułu nt historii związanej z Dystylarnią (nazwa w oryginale) i Fabryką Wódek i Likierów założoną przez Antoniego Rządkowskiego w Jeziorku. W artykule zachowano oryginalną pisownię. Za możliwość wykorzystania treści w/w artykułu redakcja serwisu historycznego Ziemi Łomżyńskiej, wyraża niniejszym dla autora blogu wyrazy wdzięczności.
Witam,
Jeziorko to wieś w pobliżu Łomży założona w pierwszej połowie XV wieku. Wzięła swą nazwę od licznych stawów i oczek wodnych znajdujących się w okolicy. Obok znajduje się Drozdów – znany z Browaru produkującego, znane w dawnych czasach, piwo drozdowskie. Powyżej na wycinku fajnej Mapy Poglądowej Królestwa Polskiego widać przy Jeziorku butelkę z likierem oznaczającą dystylarnię i przy Drozdowie butelkę piwa. Przy Drozdowie, ale trochę z boku z uwagi na brak miejsca, jest jeszcze widok głównej części Browaru Drozdowskiego.
Podając za Słownikiem Geograficznym Królestwa Polskiego pierwszym właścicielem Jeziorka był Jan z Czarnowa. Następnie do XVIII w władała Jeziorkiem rodzina Jeziorkowskich herbu Kościesza. Dalej Głęboccy, Jabłońscy i Bykowscy. Antoni Bykowski, żonaty z Julianną Kramkowską, sędzia pokoju powiatu łomżyńskiego i poseł ziemi łomżyńskiej w latach 1827-1830, był też właścicielem dóbr Stawiski, Szczepankowo i Dzierzbia. Jedna z jego pięciu córek – Elżbieta, po wyjściu za mąż w 1828 roku za Józefa Rzętkowskiego, otrzymała w posagu Jeziorko. W ten sposób wieś przeszła w posiadanie rodu Rzętkowskich. Rzętkowscy herbu własnego, wywodzący się z sąsiadującej z Jeziorkiem wsi Rzętkowo (obecnie Rządkowo), byli (jak ich poprzednicy w Jeziorku) polskimi patriotami. Józef Rzętkowski pełnił funkcję sekretarza generalnego Izby Departamentowej Wykonawczej i brał udział w Powstaniu Listopadowym. Kolejny właściciel Jeziorka – Antoni Rzętkowski był uczestnikiem Powstania Styczniowego. W ten sposób dochodzimy do tematu dzisiejszego wpisu, ponieważ zapewne to on założył w Jeziorku Dystylarnię i Fabrykę Wódek i Likierów.
Pierwsza informacja o Dystylarni Wódek w Jeziorku pochodzi z 1860 r. i ma następującą treść „Dystylarnia, Fabryka Wódek, Likworów i Araku została otwartą w guberni Augustowskiej, powiecie Łomżyńskim, we wsi Jeziorko, o 5 wiorst od miasta Łomży. Poleca się wyrobami swemi, poręczając za ich dobroć. Wszelkie zamówienia i obstalunki, listownie pocztą do stacyi Łomża, pod adresem fabryki przesyłane być mogą. Fabryka zaś po ich otrzymaniu, jak można najrychlej i najakuratniej transporta do miejsc wskazanych odstawić obowiązuje się”.
Tak więc rok 1860 to rok założenia Fabryki, która w drugiej połowie XIX w. była znanym i aktywnym producentem alkoholi w Królestwie Polskim. Wódki i likiery z Jeziorka były dostępne w Warszawie czy Lublinie. Właściciel, którym w latach 80. XIX w. był Teodor Rzętkowski wysyłał swoje wyroby na wiele wystawy w kraju i zagranicą, gdzie zdobył wiele nagród. Z dostępnych źródeł wynika, że Teodor Rzętkowski aktywnie angażował się w sprawy gorzelnictwa i przemysłu likierowego np. brał udział jako reprezentant polskiego przemysłu gorzelniczego w pierwszym zjeździe gorzelników w Moskwie. Wydaje mi się także, że był zaangażowany w działalność Towarzystwa Warszawskiego Rektyfikacji i Oczyszczania Spirytusu.
Co do etykietek czy butelek, to znana jest tylko przedstawiona powyżej etykietka (czy to może jakiś materiał reklamowy) z wódki Żubrówki, która pochodzi jeszcze sprzed I wojny światowej.
Po Teodorze dystylarnię prowadziła do 1904 r. Maria Rzętkowska (chyba żona?). W owym czasie dystylarnia, jak świadczą wykazy zatrudniała ok. 19 robotników, zaś roczna produkcja osiągała wartość niemal 30.000 rubli. Maria wydzierżawiła około 1904 roku gorzelnię, rektyfikację, dystylarnię oraz młyn Henrykowi Schirmerowi (1848-1912) żonatemu z Idą Bęczkowską. Ostatnim właścicielem Jeziorka był jego syn Wacław Schirmer, który aresztowany podczas okupacji sowieckiej przez NKWD został wywieziony w głąb Rosji, gdzie zmarł w ciężkim więzieniu w Homlu w 1941 roku.
W 1939 roku łomżyńskie, po krótkiej okupacji niemieckiej, dostało się pod okupację sowiecką. Zlikwidowano majątek w Jeziorku. Został on rozparcelowany pomiędzy okolicznych chłopów. Zdewastowano dwór, budynki gospodarcze, a las w znacznej części wycięto. W 1941 roku Niemcy przejęli dobra jeziorkowskie i scalili je. Pozwolono wrócić żonie Wacława – Stanisławie Schirmer, ale już wkrótce zmuszono ją do opuszczenia majątku i wyjazdu do Łomży, gdzie zmarła na serce w 1944 roku.
W czasie II wojny światowej dwór, gorzelnia oraz większość zabudowań dworskich zostało zniszczonych. Ocalał jedynie piękny budynek rektyfikacji, który w 1960 roku został doszczętnie rozebrany.
