Leon Rzeczniowski. Dawna i teraźniejsza Łomża V

2. Kościół pierwotnie Jezuicki, następnie Pijarski, a obecnie Ewangielicki.

Jan Chociszewski, Kanonik Płocki i Warszawski, Proboszcz Łomżyński, r. 1609 sprowadził, pod tytułem missyi, Jezuitów (*) z Pułtuska do posługi kaznodziejskiej, którzy po dwudziestoletniem tu przebywaniu, tak z darów ks. Chociszewskiego, jak i ze składek pobożnych osób, zebrali tak znaczny fundusz, iż 1630 r. wybudowali tu dla siebie drewniane kollegium z kościołem.

Podług innych, Adam Nowodworski, Biskup Poznański, miał ufundować kollegium Jezuickie w Łomży 1632 r. W sto lat potem Jan ze Słupowa Szembek, Kanclerz W. koronny, Starosta Łomżyński, Grudziądzki, Kapinowski, Lubaczewski, którego zwłoki spoczywają w kollegiacie Warszawskiej, wymurował na miejscu, gdzie stał pierwszy drewniany kościół, wspaniałą świątynię pod wezwaniem Śgo Stanisława Kostki, poświęconą 1732 r. przez Biskupa Płockiego, ks. Antoniego Dembowskiego; obszerne zaś kollegium jezuickie wymurowane zostało 1754 r. przez Ewę z Leszczyńskich Szembekową, stosownie do woli zmarłego jej męża, Jana Szembeka, z funduszów, przez niego na ten cel zostawionych.

– – – – – –

(*) Trzech z nich, r. 1624 padło ofiarą morowej zarazy.

Kollegium wraz z kościołem, 1773 r., po zniesieniu zakonu Jezuitów, przeszło na własność księży Pijarów, którzy od 1807 roku utrzymywali tu szkoły. Po rozejściu się w różne strony Pijarów, kościół opuszczony coraz więcej niszczał, tylko dla młodzieży szkolnej księża prefekci odprawiali w nim nabożeństwo, co się utrzymywało do 1850 r.

Utrzymuje się w Łomży żywe podanie o świetnych uroczystościach, każdorocznie w dniu Patrona kościoła i szkół tutejszych, Śgo Stanisława Kostki. Lud pobożny przepełniał wówczas świątynię, która uczniowie rzęsiście illuninowali.

Przed kilku laty, gdy restauracya kościoła nader znacznych potrzebowała funduszów, miejscowa gmina ewangiełicka kosztem swoim takowy odnowiła, i, otrzymawszy od rządu prawo własności kościoła, dotąd w posiadaniu tegoż pozostaje. Świątynia ta żadnych nie ma nadgrobków.

Front kościoła ozdabiają dwie wysokie, piękne wieże, wybiegające nad wszystkie gmachy miasta. Na jednej z nich znajduje się wielki zegar miejski.