Zabytki Ziemi Łomżyńskiej
Cykl podzielony zostanie na 10 części, każdy po 10 stron.
Wydawca: Stowarzyszenie Przyjaciół Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi Drozdowo, ul. Główna 52 18-421 Piątnica
Zdjęcia i tekst: Zbigniew Biernacki
Tekst stron 94-98: Andrzej Pieńkowski
Opracowanie stron 92-103: Anna Jadczak, Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi
Zdjęcia archiwalne: ze zbiorów rodziny Pieńkowskich, Jabłońskich, Ramotowskich, ze zbiorów Muzeum Przyrody w Drozdowie
Zdjęcia na okładce: Kaplica cmentarna w Puchałach; cmentarz „stary” w Puchałach, fot. Zbigniew Biernacki
Projekt i opracowanie graficzne: Świat Druku Grażyna Święcicka ul. Dworna 3, 18-400 Łomża
Druk i oprawa: Drukarnia Top Druk, ul. Nowogrodzka 151A, 18-400 Łomża
Zrealizowano przy wsparciu finansowym: – Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w Białymstoku – Urzędu Miasta Łomży – Urzędu Gminy Piątnica – Urzędu Gminy Łomża – Starostwa Powiatowego w Łomży – Hexa Banku Spółdzielczego w Piątnicy
Zabytki to nie tylko ruiny lepiej lub gorzej zachowane. To świadectwo trwania na tych ziemiach od wielu wieków. Po niektórych został już tylko niewielki ślad, czytelny wyłącznie dla archeologów i historyków, inne cieszą nasze oczy do dziś. Autorskie fotografie Pana Zbigniewa Biernackiego pokazują aktualny stan wybranych obiektów zabytkowych i tych, które być może w niedalekiej przyszłości nimi będą.
Osobny rozdział stanowią stare zdjęcia nieistniejących zabudowań dworskich okraszone wspomnieniami potomków rodzin ziemiańskich, gdzie indziej nie publikowanymi.
Zachęcamy do wyruszenia z albumem w ręku na wędrówkę w poszukiwaniu śladów his- torii, zarówno najnowszej jak i tej sprzed kilku wieków. W niewielkim wydawnictwie nie sposób ukazać ducha tych miejsc. Mamy nadzieję, że odnajdą go Państwo podczas osobistych spotkań z przeszłością.
Oddaję Czytelnikowi do rąk efekt swojej pracy – moich wędrówek po ziemi łomżyńskiej. Na zdjęciach starałem się uchwycić ulotne piękno naszego otoczenia. Pokazać to – czego być może – w pośpiechu codziennego dnia, zajęci swoimi sprawami w ogóle nie zauważamy. Chciałem więc zachęcić do “zatrzymania się”, rozejrzenia wokół siebie, odkrycia niepowtarzalnego uroku starych dworów, kościołów, kapliczek … Warto się nimi nacieszyć, pokazać innym, może nawet spróbować je ratować przed zniszczeniem i zapomnieniem.
„ (…) Bo piękno na to jest, by zachwycało Do pracy – praca, by się zmartwychwstało”
Cyprian Kamil Norwid
Pragnę nadmienić, że zdjęcia do albumu potraktowałem priorytetowo, a informacje o obiektach zamieściłem dodatkowo z nadzieją, że wzbogacą niniejsze wydawnictwo i zachęcą do zainteresowania się zabytkami. Opracowując tekst korzystałem z informacji publicznych udostępnionych w rejestrze WUOZ w Białymstoku, na stronach internetowych Powiatu Łomżyńskiego, urzędów gmin, parafii Diecezji Łomżyńskiej oraz albumu „Kraina Naszych Ojców – Powiat Łomżyński”, wydanego przez Starostwo Powiatowe w Łomży, Wydział Promocji, Rozwoju i Spraw Społecznych.
Zamieszczone w albumie zdjęcia wykonałem w latach 2008-2014. Zapraszam Czytelnika do obejrzenia wybranych przeze mnie ciekawych obiektów z okolic Łomży.
Zbigniew Biernacki
Grodzisko wczesnośredniowieczne w Starej Łomży
Początki osady sięgają IX wieku. Sto lat później poprzez ożywioną wymianę handlową zwiększa się jej znaczenie. Trafiają tu wyroby ze Skandynawii, Rusi i Śląska, a wyjeżdżają produkty rolne. Pod koniec XI wieku gród płonie, ale szybko zostaje odbudowany. Powstaje gród typu pierścieniowatego z dwoma podgrodziami, który istnieje prawdopodobnie do końca wieku XIII. Gdy zakończą się najazdy obcych plemion, życie ówczesnych mieszkańców przenosi się na teren dzisiejszego miasta. Stanowisko archeologiczne wpisane do rejestru zabytków pod nr C-87 z 30.03.1967 r.
Stanowisko 
Z grodem sąsiadowało wzgórze świętego Wawrzyńca. Według tradycji i późniejszych odpisów z akt, miał tu istnieć pierwszy kościół z XI wieku, pod wezwaniem św. Wawrzyńca. Założenie kościoła przypisywane jest św. Brunonowi z Kwerfurtu. W chwili obecnej pewne jest, że stał tam kościół parafialny z XV wieku – w połowie XVIII wieku zniszczony. W 1765 roku świątynię rozebrano, na pamiątkę postawiono kapliczkę z drewnianą figurką św. Wawrzyńca, a w 1850 roku wzniesiono wielki, drewniany krzyż. Figura św. Wawrzyńca znajduje się obecnie w Muzeum Północno-Mazowieckim w Łomży. Podczas wykopalisk natrafiono na ślady gotyckiej świątyni. Stanowisko archeologiczne wpisane do rejestru zabytków pod nr C-88 z 2.11.1972 r.
